Hỗ trợ các bà mẹ đang cho con bú trong việc xử trí các vấn đề liên quan đến tuyến vú, từ tắc tia sữa đến viêm vú, với sự hướng dẫn tận tâm và chăm sóc kịp thời.
Sữa mẹ cung cấp đầy đủ dinh dưỡng mà trẻ cần trong sáu tháng đầu đời và có thể cung cấp phần lớn nhu cầu dinh dưỡng của trẻ trong năm đầu đời và cả sau đó.
Sữa mẹ cũng giúp bảo vệ trẻ khỏi nhiều loại nhiễm trùng. Nuôi con bằng sữa mẹ là một kỹ năng cần được học và đôi khi bạn cần sự hỗ trợ và giúp đỡ để thực hiện đúng. Việc này không phải lúc nào cũng dễ dàng, nhưng nhìn chung, nếu bạn kiên trì, nó sẽ trở nên dễ dàng hơn.
Nhiều bà mẹ gặp phải các khó khăn như đau vú, tắc ống dẫn sữa, viêm tuyến vú và áp-xe, đặc biệt trong giai đoạn đầu sau sinh. Những tình huống này có thể gây căng thẳng, đôi khi quá sức chịu đựng và thường đi kèm với sự hoang mang, không chắc chắn về điều gì là bình thường.
Cách tiếp cận của chúng tôi nhẹ nhàng, thực tế và kịp thời. Chúng tôi đánh giá cẩn thận các triệu chứng của bạn, sử dụng thăm khám lâm sàng và siêu âm khi cần thiết, để hiểu rõ điều gì đang xảy ra trong tuyến vú.
Hầu hết các tình trạng có thể được xử trí hiệu quả nếu được phát hiện sớm và chăm sóc phù hợp. Khi cần thiết, sẽ tiến hành điều trị để giảm triệu chứng và ngăn ngừa tiến triển, đồng thời hỗ trợ tiếp tục nuôi con bằng sữa mẹ khi có thể.
Hỗ trợ nuôi con bằng sữa mẹ
Sau khi bạn sinh em bé tại Bệnh viện FV, các chuyên viên tư vấn nuôi con bằng sữa mẹ của chúng tôi sẽ đến thăm hằng ngày để hướng dẫn bạn các kỹ thuật cho bé ngậm bắt vú đúng cách và hỗ trợ các dụng cụ như gối cho con bú hoặc máy hút sữa, giúp bạn có một khởi đầu tự tin và thoải mái. Bạn sẽ được hướng dẫn từng bước để hiểu điều gì đang diễn ra, cần làm gì và khi nào nên tìm kiếm sự hỗ trợ.
Đây là nguồn dinh dưỡng tối ưu cho sự tăng trưởng và phát triển của trẻ.
Giúp bảo vệ trẻ khỏi viêm dạ dày – ruột và tiêu chảy, nhiễm trùng tai, nhiễm trùng đường hô hấp, dị ứng, đái tháo đường và nhiều bệnh lý khác.
Giúp giảm nguy cơ tử vong đột ngột không giải thích được ở trẻ nhũ nhi (Sudden Unexpected Death in Infancy – SUDI), bao gồm hội chứng đột tử ở trẻ nhũ nhi (Sudden Infant Death Syndrome – SIDS).
Đối với mẹ
Giúp giảm nguy cơ chảy máu sau sinh.
Có thể giúp bạn trở lại mức cân nặng trước khi mang thai.
Giúp giảm nguy cơ mắc ung thư vú, ung thư buồng trứng và loãng xương.
Tiện lợi, không tốn chi phí và hầu như không cần chuẩn bị nhiều trước mỗi lần cho con bú.
Nuôi con bằng sữa mẹ mang đến cho bạn cơ hội gắn kết với con theo một cách sâu sắc và đầy ý nghĩa. Đây là sự gắn kết cả về thể chất lẫn cảm xúc, có thể lưu lại trong ký ức của bạn trong nhiều năm sau đó.
Căng tức vú
Khoảng ngày thứ ba hoặc thứ tư sau khi em bé chào đời, vú của bạn bắt đầu sản xuất nhiều sữa hơn. Hiện tượng này được gọi là ‘sữa về’.
Trong giai đoạn này, vú của bạn có thể sản xuất nhiều sữa hơn nhu cầu của em bé, khiến vú căng đầy và khó chịu. Tình trạng này thường chỉ kéo dài vài ngày. Hầu hết phụ nữ nhận thấy vú bắt đầu mềm hơn sau khoảng 10 ngày đến 2 tuần.
Núm vú và vùng da sẫm màu xung quanh núm vú (quầng vú) có thể trở nên căng đầy và săn chắc, khiến em bé khó ngậm bắt vú đúng cách.
Trong mỗi cữ bú, em bé có thể không bú hết lượng sữa trong vú của bạn. Sau khi cho bú, vú của bạn vẫn có thể còn căng đầy và gây khó chịu.
Một số trẻ có thể quấy khóc hoặc khó chịu trong giai đoạn này và muốn bú rất thường xuyên.
Em bé có thể đi ngoài nhiều lần với phân lỏng, màu xanh nhạt.
Tất cả những điều này đều là bình thường.
Cho bé bú khi vú đang căng đầy sữa.
Tư thế cho bú và cách ngậm bắt vú đúng là rất quan trọng – hãy nhờ nữ hộ sinh hỗ trợ nếu bạn cần.
Hãy vắt một ít sữa bằng tay trước khi cho bé ngậm bú. Việc này sẽ giúp quầng vú mềm hơn và tạo điều kiện để bé ngậm bắt vú dễ dàng hơn. Hãy nhờ nữ hộ sinh hướng dẫn bạn cách vắt sữa bằng tay.
Hãy cho bé bú một bên vú trong mỗi cữ bú. Không nên đổi sang bên còn lại trừ khi bên vú đầu tiên đã trở nên rất mềm sau khi bé bú xong.
Nếu trong vòng một giờ sau cữ bú, bé vẫn muốn bú thêm, hãy tiếp tục cho bé bú ở cùng bên vú đó.
Nếu bé vẫn còn đói sau khi đã bú hết sữa ở bên vú thứ nhất, bạn có thể cho bé bú thêm ở bên vú còn lại.
Nếu trong một cữ bú, bé chỉ bú một bên vú và bên còn lại căng tức gây khó chịu, hãy vắt ra một lượng nhỏ sữa để giảm cảm giác căng tức.
Hãy đổi bên vú cho bé bú khi bắt đầu mỗi cữ bú mới.
Nếu vú của bạn rất căng tức và khó chịu giữa các cữ bú, bạn có thể cần vắt ra một lượng nhỏ sữa để giảm cảm giác căng đầy. Bạn cũng có thể kích thích sữa chảy ra bằng cách:
Đắp khăn ấm hoặc chườm ấm lên vú trong vài phút
Tắm nước ấm hoặc ngâm mình trong bồn tắm nước ấm.
Để sữa chảy nhỏ giọt từ một bên vú vào khăn hoặc dụng cụ chứa sữa trong khi cho bé bú ở bên vú còn lại.
Mặc áo ngực nâng đỡ phù hợp, nhưng bảo đảm áo không quá chật hoặc gây hằn ép lên bầu vú. Một số phụ nữ cảm thấy thoải mái hơn khi không mặc áo ngực trong giai đoạn này.
Chườm lạnh trong vài phút sau mỗi cữ bú có thể giúp giảm sưng và khó chịu. Bạn có thể sử dụng túi chườm lạnh có bọc bên ngoài hoặc một túi rau củ đông lạnh để chườm.
Có thể dùng paracetamol để giảm đau nếu cần. Hãy sử dụng theo hướng dẫn ghi trên bao bì.
Khi đó, hãy cho bé bú cả hai bên vú trong mỗi cữ bú, nhưng vẫn để bé bú hết bên vú thứ nhất trước khi cho bú bên còn lại.
Tình trạng ít sữa mẹ
Hầu hết các bà mẹ đều sản xuất đủ sữa cho con. Tình trạng ít sữa mẹ được xem là xảy ra khi lượng sữa mẹ được sản xuất không đủ đáp ứng nhu cầu tăng trưởng của trẻ.
Nhiều bà mẹ lo lắng về lượng sữa của mình, đặc biệt trong giai đoạn đầu cho con bú. Thực tế, những phụ nữ đã ngừng cho con bú thường nói rằng lý do phổ biến nhất là vì họ “không đủ sữa”. Tuy nhiên, phần lớn các bà mẹ đều sản xuất đủ sữa cho con.
Nếu lượng sữa mẹ thực sự thấp, đây thường chỉ là tình trạng tạm thời và có thể cải thiện với sự hỗ trợ phù hợp. Nếu bạn lo lắng về lượng sữa của mình, điều quan trọng là cần tìm kiếm tư vấn từ chuyên viên tư vấn nuôi con bằng sữa mẹ hoặc bác sĩ chuyên khoa bệnh lý tuyến vú của Bệnh viện FV.
Bé bú quá thường xuyên: Trẻ sơ sinh thường bú nhiều lần một cách tự nhiên (thường từ 8 đến 12 lần trong 24 giờ), và trong những ngày đầu, bé có thể rất quấy khóc và khó chịu. Điều này không có nghĩa là không đủ sữa. Thực tế, việc bú thường xuyên là cần thiết để thiết lập một nguồn sữa mẹ tốt.
Vú của bạn cảm thấy mềm: Khi lượng sữa điều chỉnh theo nhu cầu của bé, vú của bạn có thể không còn cảm giác căng đầy như trước (điều này có thể xảy ra trong khoảng từ 3 đến 12 tuần sau sinh). Chừng nào bé vẫn bú tốt, vú của bạn sẽ sản xuất đủ sữa cho nhu cầu của bé.
Em bé của bạn đột nhiên bú thường xuyên hơn: Em bé của bạn có thể muốn bú nhiều hơn trong giai đoạn ‘tăng trưởng nhanh’, nhưng việc bú tăng lên trong vài ngày này sẽ giúp cơ thể bạn tăng lượng sữa sản xuất.
Em bé của bạn chỉ bú trong thời gian ngắn: điều này không đáng lo ngại miễn là bé vẫn tăng trưởng bình thường. Sau khoảng hai đến ba tháng, em bé sẽ bú hiệu quả hơn nên thời gian bú ở vú cũng sẽ ngắn hơn.
Sau tuần đầu tiên sau khi sinh, em bé của bạn nên:
Tự thức dậy để bú.
Ngoan và yên sau hầu hết các cữ bú.
Có ít nhất 6 đến 8 tã ướt (hoặc 4 đến 5 tã dùng một lần nặng) trong 24 giờ.
Đi ngoài phân mềm, màu vàng ít nhất một lần mỗi ngày.
Trở lại cân nặng lúc sinh vào khoảng hai tuần tuổi và tăng trung bình từ 150 gram trở lên mỗi tuần trong ba tháng đầu đời.
Em bé của bạn không ngậm bắt vú tốt. Điều này cũng có thể gây đau và tổn thương núm vú.
Em bé của bạn thường xuyên bú không đủ. Gần như tất cả trẻ đều cần bú ít nhất 8 đến 12 lần trong 24 giờ.
Em bé của bạn bú vú mẹ không hiệu quả.
Bạn đã bắt đầu sử dụng sữa công thức song song với việc cho con bú mẹ.
Bạn đã từng phẫu thuật vú và điều này đang ảnh hưởng đến lượng sữa của bạn.
Gần đây, bạn vừa bị viêm tuyến vú.
Bạn đang sử dụng thuốc tránh thai đường uống có chứa oestrogen.
Bạn hút thuốc lá.
Một số loại thuốc, bao gồm cả thuốc không kê đơn và các chế phẩm thảo dược như thuốc cảm / điều trị cúm, có thể làm giảm lượng sữa của bạn.
Hiếm khi, có thể xảy ra tình trạng giảm hoặc không sản xuất sữa do một bệnh lý. Tình trạng này xảy ra ở dưới 5% các bà mẹ.
Điều quan trọng để tăng lượng sữa mẹ là kích thích vú và dẫn lưu sữa thường xuyên. Việc này có thể cần thời gian, và bạn cần tìm kiếm tư vấn cũng như hỗ trợ từ chuyên viên tư vấn nuôi con bằng sữa mẹ, nhân viên chăm sóc mẹ và bé, hoặc các nhân viên y tế có chuyên môn về hỗ trợ cho con bú.
Hãy bế bé áp da kề da tại vú mẹ (bé chỉ mặc tã để có sự tiếp xúc da trực tiếp giữa bạn và bé). Điều này sẽ giúp bé tỉnh táo hơn và đồng thời tăng giải phóng các hormone liên quan đến việc sản xuất sữa mẹ.
Hãy cho bé bú thường xuyên, khoảng mỗi hai đến ba giờ một lần – tổng cộng ít nhất tám cữ bú trong 24 giờ. Bạn có thể cần đánh thức bé cho một số cữ bú.
Hãy đảm bảo bé ngậm bắt vú đúng và bú hiệu quả, với cả động tác mút và nuốt sữa rõ ràng.
Cho bú luân phiên; mỗi bên vú được cho bú hai lần. Khi bạn nhận thấy bé bắt đầu mệt hơn hoặc không còn nuốt sữa thường xuyên, hãy cho bé rời bên vú đó và đổi sang bên còn lại. Lặp lại cho cả hai bên vú.
Hãy vắt sữa sau mỗi cữ bú để kích thích thêm cho vú và đảm bảo vú được dẫn lưu sữa tốt. Điều này sẽ giúp tăng lượng sữa mẹ.
Nếu em bé buồn ngủ khi bú và bú không hiệu quả, bạn có thể cần rút ngắn cữ bú và dùng thời gian đó để vắt mỗi bên vú hai lần, ví dụ: năm phút bên trái, năm phút bên phải rồi lặp lại. Sữa mẹ vắt ra sau đó nên được cho bé bú.
Khi cho con bú hoặc vắt sữa, hãy ép nhẹ hoặc massage vú để hỗ trợ dòng sữa chảy ra và giúp dẫn lưu sữa tốt hơn.
Nếu bạn cần bổ sung thêm sữa cho bé, hãy cho bé uống sữa mẹ đã vắt ra riêng, trước khi dùng bất kỳ loại sữa công thức nào. Hãy tìm kiếm tư vấn từ chuyên viên tư vấn nuôi con bằng sữa mẹ hoặc bác sĩ chuyên khoa bệnh lý tuyến vú của chúng tôi trước khi bắt đầu sử dụng sữa công thức.
Đôi khi có thể sử dụng thuốc kê đơn để hỗ trợ tăng lượng sữa mẹ; các thuốc này có thể được bác sĩ chỉ định.
Hãy trao đổi với Chuyên Viên Tư Vấn Nuôi Con Bằng Sữa Mẹ của Bệnh viện FV về các chiến lược để quản lý việc cho bú và vắt sữa trong giai đoạn bạn đang tăng lượng sữa. Thông thường, việc cho bú và vắt sữa có thể mất khoảng một giờ. Sau đó, bạn và em bé có thể nghỉ ngơi giữa các cữ bú.
Tắc ống dẫn sữa
Tắc ống dẫn sữa là tình trạng thường gặp và có thể gây đau khu trú hoặc làm một vùng vú trở nên cứng.
Đôi khi, một bà mẹ đang cho con bú có thể bị tắc nghẽn bên trong vú, khiến một phần sữa không thể chảy ra cho em bé. Tình trạng tắc nghẽn này (gọi là tắc ống dẫn sữa) đôi khi có thể khiến mô vú bị nhiễm trùng.
Các dấu hiệu và triệu chứng của tắc ống dẫn sữa bao gồm: Một vùng vú bị đau hoặc có khối cứng đau khi chạm vào; Da vùng vú bị đỏ; Cảm giác căng tức ở một vùng lớn của vú và vẫn còn cứng ngay cả sau khi cho bú.
Em bé của bạn không bú hết sữa trong vú mẹ trong mỗi cữ bú vì: Em bé của bạn không được cho bú đủ thời gian; Em bé của bạn không ngậm bắt vú đúng cách; Bạn bỏ lỡ một cữ cho bé bú; Hoặc các cữ bú cách nhau quá xa.
Quần áo của bạn gây áp lực quá nhiều lên mô vú, đặc biệt là áo ngực có gọng hoặc áo ngực quá chật. Địu em bé kiểu đeo trước hoặc đeo lưng cũng có thể gây vấn đề nếu dây đeo quá chặt.
Bạn có sữa khô bám ở đầu núm vú hoặc một lỗ tuyến sữa ở núm vú bị tắc, làm cản trở dòng chảy của sữa.
Nếu bạn nghĩ rằng mình có thể bị tắc ống dẫn sữa, điều quan trọng là cần xử trí ngay để ngăn ngừa tình trạng nhiễm trùng vú phát triển. Dưới đây là một số cách giúp phòng ngừa nhiễm trùng:
Hãy cho bé bú ít nhất mỗi 1,5 đến 3 giờ. Duy trì lịch bú đều đặn. Điều này sẽ giúp dẫn lưu sữa trong vú và làm thông ống dẫn sữa bị tắc.
Hãy bắt đầu mỗi cữ bú ở bên vú bị tắc ống dẫn sữa, vì em bé thường bú hiệu quả nhất ở bên vú đầu tiên.
Nếu có thể, hãy kéo dài thời gian cho bé bú, tối đa khoảng 20 phút mỗi bên vú, và cho bé bú cả hai bên trong mỗi cữ bú.
Chườm ấm và làm ẩm vùng bị tắc ống dẫn sữa trong 10–15 phút trước khi cho bé bú.
Massage vú ngay phía trên vùng bị đau trong khi cho bé bú.
Thay đổi tư thế cho con bú theo thời gian để giảm áp lực lên núm vú: ngồi thẳng, nằm, ôm bóng (football hold), ôm nôi (cradle hold) và ôm chéo nôi (cross-cradle hold).
Hãy đảm bảo em bé của bạn được đặt đúng tư thế.
Hãy tháo bỏ quần áo chật hoặc địu em bé. Chọn áo ngực vừa vặn và sử dụng địu không gây ép lên mô vú.
Hãy đảm bảo bạn được nghỉ ngơi đầy đủ. Ngủ khi em bé ngủ.
Tăng lượng nước uống lên khoảng 8 đến 10 ly trong 24 giờ và ăn một chế độ ăn uống lành mạnh, cân bằng.
Hãy tìm các cặn sữa khô hoặc một lỗ tuyến sữa bị tắc ở núm vú. Ngâm phần tắc nhìn thấy được trong nước ấm, sau đó nhẹ nhàng cố gắng dùng tay để lấy phần tắc ra.
Nếu cần, có thể dùng acetaminophen (Panadol) hoặc ibuprofen (Advil) để giúp giảm đau.
Nếu những hướng dẫn này không giúp giảm khó chịu hoặc bạn có bất kỳ thắc mắc nào, hãy liên hệ với Chuyên Viên Tư Vấn Nuôi Con Bằng Sữa Mẹ của chúng tôi.
Viêm vú
Viêm vú là tình trạng vú bị viêm do tổn thương núm vú hoặc khi ống dẫn sữa bị tắc và bị nhiễm trùng. Viêm vú khá thường gặp.
Đôi khi viêm vú nhẹ và đôi khi nặng. Bạn có thể có:
Đau tức, các vùng da vú bị đỏ;
Các khối cứng ở vú gây khó chịu hoặc đau.
Đôi khi viêm vú có cảm giác giống như bị cúm. Bạn có thể:
Cảm thấy mệt mỏi, khó chịu trong người;
Cảm thấy nóng lạnh thất thường kèm theo sốt;
Đau nhức toàn thân;
Đau đầu.
Nếu bạn cảm thấy không khỏe hoặc vú bị đỏ, bạn nên đi bác sĩ càng sớm càng tốt.
Nếu bác sĩ kê cho bạn thuốc kháng sinh, hãy tuân theo hướng dẫn sử dụng. Bạn vẫn có thể cho con bú an toàn khi đang dùng các loại kháng sinh này.
Sau khi bắt đầu dùng kháng sinh, nếu sau 48 giờ bạn không bắt đầu cảm thấy đỡ hơn, bạn có thể cần quay lại gặp bác sĩ.
Bạn có thể cần làm thêm các xét nghiệm khác. Nếu bạn bị viêm vú nặng, bác sĩ có thể kiểm tra xem có loại vi khuẩn cụ thể nào gây ra viêm vú không để lựa chọn loại kháng sinh phù hợp.
Bạn có thể tiếp tục cho con bú
Sữa mẹ của bạn vẫn an toàn cho em bé ngay cả khi bạn bị viêm vú.
Bạn có thể tiếp tục cho con bú hoặc vắt sữa từ cả hai bên vú. Điều này sẽ giúp duy trì lượng sữa mẹ.
Điều quan trọng là chăm sóc bản thân và chăm sóc vú ngay khi có những dấu hiệu đầu tiên của viêm vú.
Cho con bú thường xuyên sẽ giúp ích. Một số bé có thể muốn bú thường xuyên hơn khi bạn bị viêm vú. Hãy cố gắng cho bé bú theo nhu cầu của bé.
Một số em bé có thể không muốn bú bên vú bị viêm vú trong một thời gian. Hãy tiếp tục cho bé bú thử và vắt sữa. Bé sẽ sớm bú lại được từ cả hai bên vú.
Một túi chườm mát được bọc trong khăn và đặt lên vú sau khi cho bú hoặc vắt sữa có thể giúp giảm viêm.
Bạn có thể đặt một khăn ấm lên vùng bị ảnh hưởng để giúp kích thích dòng chảy sữa trước khi cho bú hoặc vắt sữa. Nếu sữa của bạn đang chảy tốt, bạn không cần dùng nhiệt ấm.
Bạn có thể giúp cải thiện dòng chảy sữa
Bạn có thể xoa bóp rất nhẹ nhàng vùng vú bị viêm để giúp cải thiện dòng chảy sữa trong khi cho bú, vắt sữa, hoặc khi tắm.
Giữa các cữ bú, bạn có thể xoa bóp rất nhẹ nhàng vùng bị ảnh hưởng theo hướng về phía nách. Điều này giúp giảm tình trạng ứ dịch trong vú.
KHÔNG nên cố gắng dùng máy hút sữa để giảm áp lực.
Giảm đau
Chườm mát có thể giúp giảm đau.
Bạn có thể dùng paracetamol hoặc ibuprofen để giúp giảm đau. Những thuốc này an toàn khi đang cho con bú.
Chăm sóc bản thân
Uống đủ nước để không bị khát.
Hãy nghỉ ngơi khi có thể.
Hãy nhờ bạn đời, gia đình hoặc bạn bè giúp đỡ các công việc nhà.
Chăm sóc em bé
Hãy kiểm tra xem em bé có số lượng tã ướt và tã bẩn bình thường hay không.
Chăm sóc vú của bạn
Mặc quần áo thoải mái, không gây chèn ép.
Tránh tạo áp lực lên vú.
Không dùng lực mạnh từ bàn tay hoặc ngón tay trong khi cho bú hoặc vắt sữa.
Cho con bú để phòng ngừa viêm vú
Bạn nên cho con bú thường xuyên. Trẻ sơ sinh thường cần bú khoảng 8–12 lần trong 24 giờ, hoặc nhiều hơn.
Không bỏ lỡ hoặc trì hoãn các cữ bú.
Cho bé bú cả hai bên trong mỗi cữ bú. Nếu bé không bú bên thứ hai, hãy bắt đầu bên đó vào lần bú tiếp theo.
Đánh thức em bé để cho bú nếu vú bạn bắt đầu cảm thấy quá căng đầy.
Hãy nhờ điều dưỡng, nữ hộ sinh hoặc chuyên viên tư vấn nuôi con bằng sữa mẹ kiểm tra xem bé có ngậm bắt vú và bú hiệu quả hay không.
Tránh cho bé uống sữa công thức hoặc các loại dịch khác, trừ khi có chỉ định từ điều dưỡng, nữ hộ sinh hoặc bác sĩ.
Vắt sữa để phòng ngừa viêm vú
Nếu vú của bạn vẫn cảm thấy căng đầy sau khi cho bú, hãy vắt ra vừa đủ để cảm thấy dễ chịu.
Nếu em bé chưa muốn bú, hãy vắt ra vừa đủ để cảm thấy dễ chịu.
Nếu bạn đang sử dụng máy hút sữa, hãy kiểm tra xem kích thước phễu hút có gây ảnh hưởng hoặc làm tổn thương núm vú hay mô vú của bạn hay không.
Hãy hỏi Chuyên Viên Tư Vấn Nuôi Con Bằng Sữa Mẹ của chúng tôi nếu bạn nghĩ máy hút sữa đang gây ra vấn đề.
