Nhiều cha mẹ vui mừng khi thấy con mới 6-7 tuổi đã cao hơn hẳn bạn bè cùng trang lứa. Tuy nhiên, sự phát triển “vượt trội” này đôi khi lại là dấu hiệu của dậy thì sớm – tình trạng khiến trẻ ngừng cao sớm và có thể ảnh hưởng đến tâm sinh lý.
Sai lầm của cha mẹ: trẻ có kinh, vỡ giọng mới đi điều trị dậy thì sớm
Trong 20 năm công tác chuyên khoa Nhi, ThS.BSCKII Nguyễn Thị Ngọc Dung – Phó khoa Nhi & Nhi sơ sinh, Bệnh viện FV đã chứng kiến vô số trường hợp cha mẹ đưa con đi khám dậy thì sớm khi bé trai đã vỡ giọng hoặc bé gái đã có kinh nguyệt. Thực tế, đây là những dấu hiệu cho thấy trẻ đã hoàn tất quá trình dậy thì, đồng nghĩa với việc gia đình bỏ lỡ “giai đoạn vàng” can thiệp để tối ưu chiều cao cho con.
Điển hình như trường hợp một bé gái 7 tuổi tại TP.HCM được mẹ đưa đến Bệnh viện FV khám với biểu hiện phát triển ngực. Kết quả thăm khám cho thấy tuổi xương của bé đã tương đương trẻ 8 tuổi 7 tháng, tốc độ tăng trưởng chiều cao nhanh bất thường và được chẩn đoán mắc dậy thì sớm trung ương.
Bác sĩ Ngọc Dung đã chỉ định tiêm hormone ức chế dậy thì để trì hoãn quá trình hành kinh và giúp trẻ có thêm thời gian phát triển chiều cao. Tuy nhiên, vì lo ngại can thiệp nội tiết, gia đình đã từ chối điều trị. Chưa đầy 2 năm sau, người mẹ hốt hoảng đưa con quay lại khi cô bé vừa tròn 9 tuổi 1 tháng, đã có kinh nguyệt kéo dài (2 lần/tháng) và thường xuyên mệt mỏi.
“Đây là một câu chuyện vô cùng đáng tiếc vì lẽ ra hoàn toàn có thể kiểm soát được. Điều khó khăn không chỉ là việc trẻ có kinh sớm, mà hormone của một đứa trẻ 9 tuổi lúc này đã tương đương một thiếu nữ 12-13 tuổi. Sự lệch pha giữa hình hài non nớt và sự bùng nổ nội tiết tố bên trong khiến trẻ dễ rơi vào khủng hoảng cảm xúc, căng thẳng và rất khó thích nghi”, ThS.BSCKII Nguyễn Thị Ngọc Dung chia sẻ.
Theo Hội Nội tiết Hoa Kỳ (Endocrine Society), dậy thì sớm được xác định khi bé gái phát triển ngực trước 8 tuổi và bé trai tăng kích thước tinh hoàn trước 9 tuổi. Ở giai đoạn đầu, trẻ sẽ tăng trưởng chiều cao rất nhanh khiến cha mẹ lầm tưởng con phát triển tốt. Thực tế, hormone sinh dục tăng sớm sẽ khiến tuổi xương trưởng thành nhanh, các đầu xương đóng sớm và trẻ ngừng cao sớm hơn bình thường, làm giảm chiều cao khi trưởng thành.
Quá trình dậy thì khiến trẻ dễ mệt mỏi và căng thẳng do thay đổi hormone. Ảnh: Magnific
3 “thủ phạm” kích hoạt dậy thì sớm vô căn
Theo số liệu được ThS.BSCKII Nguyễn Thị Ngọc Dung báo cáo tại Hội thảo Y khoa “Tiếp cận đa chuyên khoa trong tối ưu hóa tăng trưởng & phát triển toàn diện ở trẻ em” do Bệnh viện FV tổ chức ngày 11/07/2026, tuổi khởi phát dậy thì của trẻ em trên thế giới có xu hướng giảm mạnh qua các thập kỷ.
Nếu vào thập niên 1960, tuổi dậy thì trung bình ở nữ giới là 13,2 tuổi thì hiện tại đã giảm xuống chỉ còn 9 -10 tuổi. Đáng chú ý, 80-90% ca dậy thì sớm ở bé gái là vô căn (không do tổn thương thực thể ở não) và tỷ lệ mắc ở bé gái cao gấp 10 lần bé trai.
Các nghiên cứu dịch tễ học, đặc biệt là công trình nghiên cứu của TS.BS Nhật Nam và cộng sự đăng trên Tập san Dịch tễ học Hoa Kỳ năm 2025, ghi nhận làn sóng dậy thì sớm tăng vọt sau đại dịch COVID-19. Một số nguyên nhân được đề xuất bao gồm:
- Tiếp xúc quá nhiều với màn hình điện thoại, máy tính: Ánh sáng xanh có thể làm giảm tiết melatonin – hormone có vai trò ức chế tự nhiên quá trình khởi phát dậy thì.
- Béo phì và dinh dưỡng: Trẻ ít vận động, thừa cân khiến tế bào mỡ tiết ra nhiều hormone Leptin. Chất này tác động trực tiếp lên não bộ, kích thích hệ thống hormone sinh dục hoạt động trước tuổi.
- Căng thẳng tâm lý: Những căng thẳng, lo âu trong cuộc sống hiện đại làm tăng nồng độ hormone stress sinh lý, gián tiếp kích hoạt trục hạ đồi – tuyến yên hoạt động sớm.
Làm thế nào để chẩn đoán dậy thì sớm
Để chẩn đoán dậy thì sớm, bác sĩ sẽ kết hợp khám lâm sàng với các xét nghiệm cần thiết như đánh giá sự phát triển ngực, lông mu hoặc tinh hoàn; chụp X-quang bàn tay để xác định tuổi xương; xét nghiệm hormone sinh dục; đồng thời chỉ định siêu âm tử cung – buồng trứng hoặc siêu âm tinh hoàn khi cần để hỗ trợ chẩn đoán và tìm nguyên nhân.
Theo nghiên cứu của TS.BS Nhật Nam và cộng sự, hiện đã được đưa vào hướng dẫn chẩn đoán dậy thì sớm của Hội Nội tiết Nhi Hàn Quốc, siêu âm tử cung – buồng trứng là phương pháp đơn giản, không xâm lấn và có giá trị hỗ trợ chẩn đoán tốt ở bé gái, bên cạnh đánh giá tuổi xương và xét nghiệm hormone.
TS.BS Nguyễn Nhật Nam – chuyên gia điều trị rối loạn tăng trưởng ở trẻ em
Điều trị dậy thì sớm theo chuẩn quốc tế tại Bệnh viện FV
Theo hướng dẫn cập nhật tháng 6/2026 của Hội Nội tiết Hoa Kỳ, không phải mọi trường hợp dậy thì sớm đều cần điều trị bằng thuốc. Việc can thiệp được cá thể hóa dựa trên tuổi khởi phát, tốc độ tiến triển của dậy thì, tuổi xương, chiều cao dự báo khi trưởng thành, ảnh hưởng tâm lý cũng như mong muốn của gia đình.
“Trẻ 7-8 tuổi có dấu hiệu dậy thì nhưng tiến triển chậm thường chỉ cần theo dõi định kỳ 4-6 tháng để tránh điều trị quá mức. Ngược lại, những trẻ khởi phát trước 7 tuổi hoặc có tuổi xương tiến triển nhanh, dự báo chiều cao trưởng thành thấp hay gặp ảnh hưởng tâm lý rõ rệt sẽ được chỉ định điều trị sớm”, bác sĩ Dung cho biết.
Khi có chỉ định điều trị, trẻ sẽ được sử dụng hormone ức chế dậy thì. Tại Bệnh viện FV, bác sĩ áp dụng phác đồ sử dụng thuốc tác dụng kéo dài, tiêm 3 tháng một lần theo khuyến cáo quốc tế, thay cho phác đồ tiêm hàng tháng trước đây. Cách điều trị này giúp giảm số lần tiêm, giảm đau và áp lực tâm lý cho trẻ, đồng thời tăng khả năng tuân thủ điều trị.
Trong một số trường hợp đặc biệt, bác sĩ có thể cân nhắc phối hợp thêm hormone tăng trưởng nhằm tối ưu chiều cao trưởng thành.
ThS.BSCKII Nguyễn Thị Ngọc Dung tư vấn các chương trình theo dõi sức khỏe định kỳ cho trẻ
Tại Bệnh viện FV, trẻ được đánh giá bởi bác sĩ Nhi tổng quát, bác sĩ Nội tiết Nhi và chuyên gia Dinh dưỡng để xây dựng kế hoạch theo dõi hoặc điều trị phù hợp, kết hợp dinh dưỡng, vận động và chăm sóc tâm lý nhằm tối ưu sự phát triển toàn diện.
Bác sĩ Dung khuyến cáo, để không bỏ lỡ “giai đoạn vàng”, cha mẹ cần chủ động quan sát con sát sao. Nếu nhận thấy trẻ có dấu hiệu cao lớn nhanh bất thường, bé gái nhú mô vú trước 8 tuổi hoặc bé trai tăng kích thước tinh hoàn trước 9 tuổi, hãy đưa con đi khám ngay tại các cơ sở y tế chuyên khoa. Để được khám và tư vấn về dậy thì sớm ở trẻ, phụ huynh có thể liên hệ Khoa Nhi hoặc Đơn vị Nội tiết – Bệnh viện FV tại số 06 Nguyễn Lương Bằng, phường Tân Mỹ, TP.HCM hoặc số điện thoại (028) 3511 3333.
Bài viết liên quan
Xem thêmBài viết liên quan
