Các kỹ thuật xạ hình để chẩn đoán

Xạ hình xương là kỹ thuật chụp toàn thân giúp bác sĩ xác định người bệnh có những bất thường trên hệ xương hay không. Những bất thường có thể bao gồm di căn xương từ giai đoạn sớm, các tình trạng viêm xương, đánh giá bất thường sau thay khớp, hoặc đánh giá tình trạng bất cân xứng mặt.

Xạ hình xương có thể phát hiện sự lan rộng của ung thư đến xương sớm hơn đáng kể so với X-quang thông thường, vốn cần tổn thương đạt đến một kích thước nhất định mới có thể nhìn thấy. Đối với bệnh nhân ung thư, khả năng phát hiện sớm này có ý nghĩa quan trọng.

Xạ hình tuyến giáp sử dụng một lượng nhỏ chất phóng xạ được tế bào tuyến giáp hấp thu để tạo hình ảnh, qua đó giúp bác sĩ đánh giá cấu trúc và chức năng của tuyến giáp. Khác với siêu âm chủ yếu cho thấy hình thái của tuyến và các nhân giáp, xạ hình cung cấp thêm thông tin về mức độ hoạt động của từng vùng trong tuyến giáp.

Bác sĩ có thể yêu cầu người bệnh thực hiện xạ hình tuyến giáp để:

Amyloidosis tim là tình trạng các protein bất thường tích tụ trong cơ tim, làm suy giảm dần chức năng co bóp của cơ tim, dẫn đến suy tim. Bệnh thường bị bỏ sót hoặc chẩn đoán chưa đầy đủ, một phần vì các triệu chứng dễ giống với những dạng suy tim khác, và một phần vì trước đây chẩn đoán xác định amyloidosis thường cần sinh thiết cơ tim – là một kỹ thuật chuyên sâu khó thực hiện.

Xạ hình amyloidosis tim là một phương pháp không xâm lấn, giúp bác sĩ đưa ra chẩn đoán amyloidosis với độ chính xác cao mà trong nhiều trường hợp không cần sinh thiết.

Việc chẩn đoán amyloidosis mà không cần sinh thiết là rất quan trọng vì nhiều trường hợp amyloidosis tim hiện có thể điều trị. Các liệu pháp mới tác động vào cơ chế bệnh đã cải thiện đáng kể kết quả điều trị ở những bệnh nhân được chẩn đoán sớm.

Xạ hình amyloidosis tim đặc biệt có thể được cân nhắc ở những người bệnh suy tim chưa rõ nguyên nhân, thành tim dày hoặc có các dấu hiệu gợi ý amyloidosis tim.

Để thực hiện xạ hình amyloidosis tim, người bệnh cần được uống một lượng nhỏ chất phóng xạ và chờ thuốc phát huy hiệu quả trong vòng một tiếng. Sau đó, bác sĩ sẽ thực hiện chụp xạ hình trong khoảng 15 phút.

Xạ hình tưới máu cơ tim giúp bác sĩ đánh giá lượng máu đến nuôi cơ tim, cả khi tim hoạt động bình thường và khi phải làm việc gắng sức. Qua sự phân bố của chất phóng xạ trong cơ tim, bác sĩ có thể nhận biết những vùng được cung cấp máu đầy đủ và những vùng có dấu hiệu giảm tưới máu.

Kỹ thuật này được sử dụng để đánh giá lưu lượng máu qua cơ tim để phát hiện thiếu máu cơ tim, xác định tình trạng tái hẹp sau đặt stent và đánh giá tổn thương do nhồi máu cơ tim trước đó. Kỹ thuật này cũng cung cấp thêm thông tin về khả năng co bóp của tim, bao gồm phân suất tống máu thất trái và vận động thành tim, hỗ trợ bác sĩ trong việc lựa chọn phương án điều trị.

Thông thường, xạ hình tưới máu cơ tim được thực hiện kết hợp với nghiệm pháp gắng sức. Người bệnh sẽ được ghi hình ở hai trạng thái – khi tim ở trạng thái nghỉ và khi tim được tăng hoạt động bằng gắng sức hoặc phương pháp thay thế phù hợp. Việc so sánh hai hình ảnh giúp bác sĩ xác định liệu lượng máu đến một vùng cơ tim có thay đổi khi tim phải làm việc nhiều hơn hay không.

Xạ hình thận là phương pháp sử dụng chất phóng xạ để đánh giá cấu trúc và chức năng của từng bên thận, cũng như cách nước tiểu được tạo ra và lưu thông qua hệ tiết niệu. Tùy mục đích, bác sĩ có thể chỉ định xạ hình thận động hoặc xạ hình thận tĩnh để thu thập những thông tin khác nhau về thận.

Xạ hình tuyến cận giáp giúp định vị tuyến cận giáp trước phẫu thuật. Đây là thông tin quan trọng trong điều trị cường cận giáp, bởi các tuyến cận giáp có kích thước nhỏ và vị trí giải phẫu có thể thay đổi. Tuyến cận giáp đôi khi nằm ở những vị trí bất thường trong vùng cổ hoặc ngực, khiến việc tìm kiếm trong quá trình phẫu thuật trở nên khó khăn hơn.

Xạ hình tuyến cận giáp thường không yêu cầu người bệnh phải chuẩn bị. Người bệnh có thể ăn uống và sử dụng thuốc theo hướng dẫn của bác sĩ. Tuy nhiên, trước khi thực hiện, hãy thông báo cho nhân viên Y học hạt nhân về các thuốc, vitamin hoặc thực phẩm bổ sung đang sử dụng, đồng thời cho biết nếu bạn đang mang thai, có khả năng mang thai hoặc đang cho con bú.

Bạn cũng nên mang theo các kết quả xét nghiệm PTH, canxi, siêu âm tuyến giáp/tuyến cận giáp và những kết quả chẩn đoán hình ảnh liên quan để bác sĩ có thêm thông tin khi thực hiện và đánh giá kết quả xạ hình.

Là phương pháp được sử dụng trong một số trường hợp ung thư vú, u hắc tố trên da và các khối u vùng đầu cổ, ung thư cổ tử cung để xác định hạch bạch huyết đầu tiên dẫn lưu từ vị trí khối u trước phẫu thuật.

Đầu tiên, người bệnh được tiêm một lượng nhỏ dược chất phóng xạ quanh khối u. Ngay sau khi tiêm, người bệnh được thực hiện lần chụp thứ nhất để ghi nhận đường đi của chất phóng xạ và xác định vị trí các hạch gác.

Sau lần chụp đầu tiên, người bệnh nghỉ ngơi tại phòng trong khoảng 2 giờ. Sau thời gian chờ, người bệnh sẽ được chụp lần thứ hai nhằm xác định rõ hơn vị trí hạch gác. Việc chụp hình ở các thời điểm khác nhau giúp bác sĩ theo dõi quá trình dẫn lưu của hệ bạch huyết và định vị hạch chính xác hơn.

Tổng thời gian thực hiện, bao gồm cả thời gian nghỉ chờ giữa hai lần chụp, khoảng 3 giờ. Thời gian thực tế có thể thay đổi tùy theo vị trí tổn thương và khả năng dẫn lưu bạch huyết của từng người bệnh.

Xạ hình tuyến nước bọt giúp đánh giá khả năng hoạt động và bài tiết của các tuyến nước bọt chính, bao gồm tuyến mang tai và tuyến dưới hàm.

Kỹ thuật này có thể được sử dụng để đánh giá tình trạng viêm hoặc tổn thương chức năng tuyến nước bọt mạn tính, cũng như khảo sát chức năng tuyến trước và sau xạ trị vùng đầu cổ. Xạ hình tuyến nước bọt cũng có thể cung cấp thêm thông tin khi người bệnh bị khô miệng kéo dài chưa xác định được nguyên nhân, đặc biệt khi cần đánh giá xem tình trạng khô miệng có liên quan đến suy giảm chức năng bài tiết của các tuyến nước bọt hay không.

Xạ hình tinh hoàn giúp bác sĩ đánh giá tình trạng tưới máu của tinh hoàn và phân biệt viêm tinh hoàn (nhiễm trùng hoặc viêm) với xoắn tinh hoàn (một cấp cứu ngoại khoa cần can thiệp ngay) ở bệnh nhân đau bìu cấp tính khi chỉ khám lâm sàng là chưa đủ.

Ở bệnh nhân ung thư tuyến giáp thể biệt hóa đã được phẫu thuật cắt bỏ tuyến giáp, xạ hình toàn thân sử dụng I-131 để đánh giá mô tuyến giáp còn sót lại hoặc di căn nếu có, giúp bác sĩ quyết định điều trị với Iod 131 liều thấp hay liều cao, hoặc để đánh giá đáp ứng với điều trị.

Người bệnh thường được thực hiện xạ hình toàn thân khoảng 4–6 tuần sau phẫu thuật, theo chỉ định của bác sĩ.

Để kết quả xạ hình đạt độ chính xác tốt, người bệnh cần thực hiện một số yêu cầu chuẩn bị trước khi chụp: