Các phương pháp điều trị đau

Tiêm ngoài màng cứng là phương pháp đưa thuốc chống viêm và giảm đau vào khoang ngoài màng cứng, gần khu vực rễ thần kinh đang bị kích thích.

Tại Bệnh viện FV, tiêm ngoài màng cứng là một trong những phương pháp can thiệp được sử dụng để điều trị đau cột sống và đau do kích thích rễ thần kinh. Không phải tất cả trường hợp đau cột sống đều cần tiêm ngoài màng cứng. Bác sĩ sẽ dựa trên nguyên nhân gây đau và tình trạng cụ thể của từng người để xác định phương pháp này có phù hợp với bạn hay không.

Thủ thuật thường được thực hiện dưới hướng dẫn của màn hình tăng sáng (X-quang hoặc C-arm), giúp bác sĩ xác định vị trí cần tiếp cận và đưa kim đến đúng vùng điều trị. Sau thủ thuật, bạn sẽ được theo dõi tại bệnh viện và có thể về nhà trong ngày theo hướng dẫn của bác sĩ.

Tiêm ngoài màng cứng có thể được bác sĩ cân nhắc trong một số trường hợp như:

Thủ thuật tiêm ngoài màng cứng tương đối an toàn, nhưng vẫn có thể gây ra một số tác dụng phụ và biến chứng như:

Có những cơn đau xuất phát từ chính dây thần kinh. Người bệnh có thể cảm thấy đau bỏng rát, châm chích, tê buốt hoặc như có dòng điện chạy qua. Những cơn đau này có thể xuất hiện sau zona, sau chấn thương hoặc phẫu thuật, hoặc liên quan đến một số bệnh lý thần kinh và cơ xương khớp.

Phong bế thần kinh ngoại biên là một thủ thuật đưa thuốc đến gần dây thần kinh đang gây đau. Thuốc giúp làm gián đoạn hoặc điều trị trực tiếp nguyên nhân gây đau, từ đó giảm cường độ đau.

Phong bế thần kinh được thực hiện chủ yếu dưới hướng dẫn siêu âm, giúp bác sĩ nhận diện dây thần kinh, các cấu trúc xung quanh và theo dõi hướng đi của kim trong quá trình thực hiện. Tùy vị trí và mục đích điều trị, bác sĩ có thể lựa chọn các phương tiện hình ảnh khác như C-arm hoặc CT.

Tại FV, phong bế thần kinh đã được sử dụng trong điều trị nhiều dạng đau, trong đó có:

Phong bế thần kinh là một thủ thuật được thực hiện thường quy trong điều trị đau, nhưng cũng như các thủ thuật tiêm khác, vẫn có thể xảy ra một số tác dụng phụ. Bạn có thể bị đau hoặc bầm nhẹ tại vị trí tiêm trong thời gian ngắn. Một số trường hợp có thể gặp tê hoặc yếu tạm thời ở vùng do dây thần kinh đó chi phối. Các biến chứng như nhiễm trùng, chảy máu, phản ứng dị ứng hoặc tổn thương thần kinh nghiêm trọng ít gặp và rất hiếm khi xảy ra.

Khớp facet là các khớp nhỏ nằm phía sau cột sống, giúp ổn định cột sống và hỗ trợ vận động. Khi các khớp này bị thoái hóa, viêm hoặc tổn thương, bạn có thể bị đau lưng hoặc đau cổ.

Tiêm khớp facet là thủ thuật tiêm thuốc gây tê tại chỗ, kết hợp với một lượng nhỏ thuốc chống viêm corticosteroid hoặc các loại thuốc hỗ trợ phục hồi khớp vào vùng quanh khớp bị đau. Phương pháp này giúp xác định nguồn gây đau và có thể hỗ trợ giảm đau. Hiệu quả điều trị khác nhau tùy từng bệnh lý.

Thần kinh nhánh trong là thần kinh nhỏ chi phối cảm giác cho khớp facet, thần kinh này xuất phát từ rễ thần kinh. Trong nhiều trường hợp viêm mạn tính hoặc thoái hóa nặng khớp facet, bác sĩ sẽ có chỉ định tiêm vào thần kinh này nhằm giảm đau và xác định vị trí khớp bị tổn thương. Nếu cơn đau tiếp diễn sẽ tiến tới hủy thần kinh bằng sóng cao tần. Đây là thủ thuật rất quan trọng, vừa đóng vai trò chẩn đoán, vừa là bước đệm trước khi đốt sóng cao tần.

Bác sĩ thường sử dụng hướng dẫn hình ảnh như màn tăng sáng (C-arm) để xác định chính xác vị trí tiêm. Bạn sẽ được bác sĩ tư vấn về lợi ích, nguy cơ và các lựa chọn điều trị phù hợp trước khi thực hiện.

Sau khi tiêm, bạn sẽ được đưa về phòng hồi tỉnh để theo dõi. Đôi khi, bạn được yêu cầu nghỉ ngơi trong vòng 30 phút hoặc lâu hơn. Thủ thuật này không cần nhập viện và bạn có thể ra về sau khi tiêm vài giờ. Tuy nhiên, bạn không nên tự lái xe hoặc vận hành máy móc trong ít nhất 24 giờ sau thủ thuật.

Tại Đơn vị Điều trị Đau FV, huyết tương giàu tiểu cầu (PRP) đã được sử dụng trong điều trị đau và các bệnh lý cơ xương khớp. FV bắt đầu ứng dụng phương pháp này từ năm 2018, và đến năm 2026 đã điều trị hàng trăm trường hợp thoát vị đĩa đệm bằng PRP, đặc biệt ở những người bệnh phù hợp với hướng điều trị bảo tồn, chưa cần phẫu thuật.

Huyết tương giàu tiểu cầu được tạo ra từ chính máu của bạn. Sau khi lấy máu, mẫu máu được xử lý bằng máy ly tâm để tách phần huyết tương có nồng độ tiểu cầu cao. Tiểu cầu chứa nhiều protein và các yếu tố sinh học tham gia vào quá trình sửa chữa mô. Phần huyết tương giàu tiểu cầu sau đó được đưa vào vùng cần điều trị. Toàn bộ quy trình chuẩn bị và tiêm thường diễn ra trong vòng một giờ.

Tại FV, các bác sĩ thực hiện kỹ thuật tiêm PRP dưới hướng dẫn của máy C-arm hoặc siêu âm, để giúp bác sĩ xác định vị trí cần điều trị và đưa kim đến đúng vùng cần tiếp cận.

Điểm khác biệt của PRP so với một số mũi tiêm giảm đau thông thường là phương pháp này không chỉ nhằm làm dịu triệu chứng, mà hướng đến việc hỗ trợ quá trình phục hồi tại vùng tổn thương. Tuy nhiên, PRP không phải là phương pháp phù hợp cho mọi nguyên nhân gây đau và hiệu quả có thể khác nhau tùy bệnh lý, vị trí điều trị và đặc điểm của từng người.

Vì PRP được tạo từ máu của chính người bệnh, nguy cơ phản ứng do cơ thể đào thải chế phẩm là thấp. Tuy vậy, PRP vẫn có thể gây ra một số phản ứng sau tiêm như là đau và sưng tại chỗ, mức độ nhẹ. Nguy cơ nhiễm trùng do thủ thuật tiêm là rất thấp nhưng vẫn có thể xảy ra.

Kỹ thuật đốt sóng cao tần hoạt động dựa trên nguyên lý tạo nhiệt có kiểm soát bằng năng lượng sóng cao tần để tác động lên dây thần kinh gây đau. Khi khả năng truyền tín hiệu đau của dây thần kinh được giảm xuống, cơn đau có thể được kiểm soát tốt hơn.

Đây là thủ thuật ít xâm lấn và không để lại sẹo, thời gian phục hồi nhanh, giảm thiểu sử dụng thuốc giảm đau vì có tác dụng giảm đau lâu dài. Kỹ thuật này giúp giảm đau kéo dài từ 1 đến 3 năm hoặc giảm đau hoàn toàn, tuỳ đáp ứng của bệnh nhân, cho phép bệnh nhân tiếp tục sinh hoạt bình thường.

RFA được sử dụng cho nhiều dạng đau khác nhau, nhưng phương pháp này đặc biệt được quan tâm trong những trường hợp đau mạn tính có nguồn gốc từ các cấu trúc hoặc dây thần kinh có thể xác định được:

• Đau do các khớp nhỏ của cột sống (khớp facet)
• Đau lưng mạn tính
• Một số dạng đau liên quan đến đĩa đệm
• Đau khớp gối, khớp háng và khớp vai mạn tính
• Một số dạng đau thần kinh, trong đó có đau sau zona và đau do chèn ép thần kinh.

Điều biến thần kinh bằng sóng cao tần dạng xung là một phương pháp can thiệp giảm đau, được cân nhắc trong một số trường hợp đau mạn tính, đặc biệt là đau liên quan đến dây thần kinh.

Bác sĩ sẽ sử dụng cùng loại điện cực như trong đốt bằng sóng cao tần nhưng theo một cách hoàn toàn khác. Thay vì truyền nhiệt liên tục, các xung ngắn được phát trong khoảng 6 phút, đồng thời duy trì nhiệt độ ở mức 42°C – vừa đủ để không làm tổn thương các mô thần kinh. Việc duy trì nhiệt độ thấp hơn giúp làm dịu dây thần kinh mà không ngắt dẫn truyền, nhờ đó dây thần kinh vẫn thực hiện chức năng vốn có.

Sau thủ thuật, một số người có thể cảm thấy đau hoặc khó chịu nhẹ tại vị trí can thiệp. Các biến chứng nghiêm trọng ít gặp nhưng có thể xảy ra, tùy vào vị trí điều trị và tình trạng sức khỏe của từng người.

Sau phẫu thuật cột sống, mô sẹo có thể hình thành quanh rễ thần kinh. Ở một số người, mô sẹo phát triển quá mức và tạo thành các dải xơ bám hoặc bao quanh dây thần kinh, gây đau kéo dài hoặc tái phát. Tình trạng này thường được gọi là hội chứng đau sau phẫu thuật cột sống (Failed Back Surgery Syndrome – FBSS).

Trước đây, người bệnh đau kéo dài sau phẫu thuật cột sống thường được điều trị bằng thuốc, vật lý trị liệu, các thủ thuật tiêm hoặc can thiệp giảm đau, và trong một số trường hợp có thể cần xem xét phẫu thuật lại. Tuy nhiên, khi cơn đau liên quan đến mô sẹo và dính quanh rễ thần kinh, những phương pháp này không phải lúc nào cũng có thể tác động trực tiếp vào vùng mô sẹo.

RCE Catheter là phương pháp xâm lấn tối thiểu với ưu điểm nổi bật là không cần mổ mở. Kỹ thuật này cho phép các bác sĩ đưa catheter tiếp cận sâu trong khoang ngoài màng cứng để phá hủy các mô xơ dính, giải ép rễ thần kinh và bơm thuốc điều trị. Phương pháp này giúp xử lý chính xác các vị trí dính phức tạp mà các kỹ thuật trước đó khó tiếp cận. Ngoài ra, RCE catheter còn đưa sóng cao tần xung vào các rễ thần kinh bị chèn ép hoặc tổn thương, nhằm điều hoà hoạt động của các rễ này.

FV thực hiện thủ thuật bằng catheter RCE đầu tiên tại Việt Nam vào tháng 4/2026 với BS Christophe Perruchoud, Chủ tịch Hội Điều biến thần kinh Thụy Sĩ. Các bác sĩ chuyên điều trị đau của FV đã được đào tạo về kỹ thuật này tại Thụy Sĩ.

rTMS là một phương pháp điều trị không xâm lấn và hầu như không có tác dụng phụ. rTMS chủ yếu được sử dụng để điều trị trầm cảm, rối loạn lo âu, mất ngủ, đau thần kinh, đau đầu kéo dài, đau đầu Migraine và các cơn đau đáp ứng kém với thuốc.

Mỗi buổi điều trị bằng phương pháp này diễn ra trong vòng từ 20 đến 40 phút. Bác sĩ sẽ thăm khám và tư vấn số buổi điều trị phù hợp với tình trạng đau của người bệnh.

rTMS đã được triển khai tại các phòng khám điều trị đau của bệnh viện ở Châu Âu và hiện tại khá phổ biến ở Việt Nam. Bệnh viện FV là một trong những bệnh viện đầu tiên tại Việt Nam cung cấp phương pháp này trong chăm sóc điều trị đau thường quy thay vì chỉ trong khuôn khổ nghiên cứu.

Một số người bệnh ung thư có thể gặp các cơn đau xuất phát từ các dây thần kinh hoặc đám rối thần kinh bị khối u chèn ép, xâm lấn hoặc kích thích. Trong trường hợp thuốc giảm đau không có hiệu quả hoặc gây ra tác dụng phụ khó chịu, bác sĩ có thể cân nhắc các phương pháp can thiệp vào đường truyền tín hiệu đau.

Hủy đám rối thần kinh là một kỹ thuật sử dụng hóa chất hoặc năng lượng nhiệt để tác động lên các dây thần kinh hoặc đám rối thần kinh có liên quan đến cơn đau, giúp giảm khả năng truyền tín hiệu đau. Tùy vị trí và nguyên nhân gây đau, bác sĩ có thể lựa chọn các vị trí can thiệp khác nhau.

Thủ thuật này được thực hiện dưới hướng dẫn hình ảnh để xác định chính xác vị trí cần tiếp cận. Hủy đám rối thần kinh thường được cân nhắc như một phần của kế hoạch kiểm soát đau tổng thể, kết hợp với thuốc, điều trị ung thư và các phương pháp chăm sóc giảm nhẹ khác.

Bên cạnh việc điều trị đau bằng các kỹ thuật chuyên sâu, đối với một số trường hợp, bác sĩ sẽ tư vấn điều trị đau bằng thuốc. Có rất nhiều loại thuốc dùng để điều trị đau, bao gồm các loại thuốc thông thường như paracetamol hoặc thuốc kháng viêm không steroid (NSAIDs), thuốc giảm đau opioid, thuốc hỗ trợ điều trị đau thần kinh và các loại thuốc giảm đau chuyên biệt khác.

Các loại thuốc giảm đau

Các phương pháp đưa thuốc giảm đau vào cơ thể

Sử dụng thuốc giảm đau an toàn

Để kiểm soát cơn đau hiệu quả và hạn chế tác dụng phụ của thuốc giảm đau, bạn cần lưu ý:

Khi nào bạn cần liên hệ bác sĩ ngay?

Hãy liên hệ nhân viên y tế ngay nếu cơn đau tăng lên hoặc không cải thiện dù đã dùng thuốc đúng chỉ định, hoặc nếu bạn gặp các dấu hiệu sau:

• Chóng mặt nghiêm trọng, buồn ngủ quá mức, lú lẫn hoặc thở chậm, khó thở.
• Mất phối hợp vận động, lú lẫn nặng hoặc co giật.
• Nôn kéo dài, đau bụng dữ dội hoặc đi ngoài phân đen.
• Phát ban, nổi mề đay hoặc sưng mặt, môi, lưỡi hay họng.