Nguyên nhân viêm xoang nhiều người chưa biết

Nguyên nhân viêm xoang bắt nguồn từ tình trạng viêm lớp niêm mạc hô hấp lót bên trong các xoang cạnh mũi, vì vậy viêm xoang còn được gọi là viêm mũi xoang. Đây là một trong những bệnh lý tai mũi họng phổ biến nhất tại Việt Nam. Khi niêm mạc xoang bị tác động bởi các yếu tố bất lợi, lớp niêm mạc sẽ phù nề, làm tăng tiết dịch nhầy. Sự ứ đọng dịch kéo dài khiến các lỗ thông xoang bị bít tắc, tạo điều kiện cho viêm nhiễm tiến triển và gây ra các triệu chứng đặc trưng của bệnh. Việc hiểu rõ cơ chế hình thành bệnh cũng đóng vai trò quan trọng trong việc lựa chọn cách điều trị viêm xoang phù hợp và hiệu quả.

1. Tầm quan trọng của việc xác định đúng nguyên nhân viêm xoang

Nguyên nhân viêm xoang không chỉ là yếu tố khởi phát bệnh mà còn đóng vai trò then chốt trong việc quyết định hướng điều trị và khả năng kiểm soát bệnh lâu dài. Trên thực tế, viêm xoang là một nhóm bệnh lý có cơ chế hình thành phức tạp, có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau như dị ứng, nhiễm khuẩn, nhiễm nấm, bất thường cấu trúc mũi xoang hoặc các ổ viêm nhiễm từ răng miệng. Nếu không xác định chính xác căn nguyên, việc điều trị rất dễ rơi vào tình trạng “chữa triệu chứng”, bệnh thuyên giảm tạm thời rồi nhanh chóng tái phát.

Việc làm rõ nguyên nhân viêm xoang giúp bác sĩ xây dựng phác đồ điều trị phù hợp cho từng người bệnh, thay vì áp dụng một phương pháp chung cho tất cả. Đây chính là nền tảng để điều trị hiệu quả, hạn chế lạm dụng thuốc và phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm.

1.1 Điều trị đúng thuốc, đúng bệnh

Mỗi nguyên nhân viêm xoang đòi hỏi cách tiếp cận khác nhau trong điều trị:

• Viêm xoang mũi dị ứng: cần xác định rõ tác nhân gây dị ứng như phấn hoa, bụi mịn, lông thú, nấm mốc… Từ đó, người bệnh được hướng dẫn tránh dị nguyên kết hợp điều trị kiểm soát phản ứng dị ứng.
• Viêm xoang do nhiễm trùng: trong trường hợp do vi khuẩn, bác sĩ có thể chỉ định kháng sinh phù hợp; nếu do nấm, cần sử dụng thuốc kháng nấm chuyên biệt và theo dõi chặt chẽ.
• Viêm xoang liên quan răng miệng: thường xuất phát từ ổ nhiễm trùng răng cối hàm trên, cần điều trị triệt để nguyên nhân nha khoa song song với điều trị xoang.
• Bất thường cấu trúc mũi xoang: như lệch vách ngăn mũi, polyp mũi, phì đại cuốn mũi… có thể cần can thiệp để cải thiện sự lưu thông và dẫn lưu của xoang.

Cách tiếp cận này giúp điều trị đi đúng “gốc rễ” của bệnh, thay vì chỉ kiểm soát tạm thời các dấu hiệu bệnh viêm xoang.

1.2 Hạn chế tái phát và kiểm soát bệnh lâu dài

Khi nguyên nhân viêm xoang được xác định rõ, người bệnh có thể chủ động loại bỏ hoặc giảm thiểu các yếu tố nguy cơ trong sinh hoạt hằng ngày, từ đó giảm đáng kể nguy cơ tái phát. Các biện pháp thường được khuyến nghị bao gồm:

• Tránh tiếp xúc với khói bụi, khói thuốc lá và môi trường ô nhiễm.
• Vệ sinh mũi họng đúng cách, đều đặn.
• Kiểm soát tốt các bệnh lý liên quan như hen suyễn, viêm mũi dị ứng, trào ngược dạ dày thực quản.

Việc kiểm soát đồng thời nhiều yếu tố liên quan giúp bệnh ổn định hơn và giảm phụ thuộc vào thuốc.

1.3 Tránh lạm dụng thuốc không cần thiết

Một thực tế thường gặp là nhiều người bệnh sử dụng kháng sinh ngay khi xuất hiện các dấu hiệu bệnh viêm xoang, trong khi không phải trường hợp nào cũng do vi khuẩn gây ra. Nếu nguyên nhân viêm xoang là dị ứng hoặc yếu tố cơ địa, kháng sinh sẽ không mang lại hiệu quả, thậm chí làm tăng nguy cơ kháng thuốc và tác dụng phụ không mong muốn.

Do đó, xác định đúng căn nguyên giúp việc sử dụng thuốc trở nên hợp lý, an toàn và hiệu quả hơn.

1.4 Phát hiện sớm các dạng viêm xoang nguy hiểm

Một số nguyên nhân viêm xoang ít gặp nhưng tiềm ẩn nhiều rủi ro, điển hình như viêm xoang do nấm xâm lấn. Nếu không được nhận diện sớm, bệnh có thể lan sang các cấu trúc lân cận như hốc mắt hoặc nền sọ, gây biến chứng nghiêm trọng. Chẩn đoán chính xác ngay từ đầu giúp bác sĩ can thiệp kịp thời, giảm nguy cơ biến chứng.

1.5 Cải thiện chất lượng sống cho người bệnh

Điều trị đúng hướng dựa trên nguyên nhân viêm xoang không chỉ giúp giảm nghẹt mũi, đau đầu, chảy mũi kéo dài mà còn cải thiện rõ rệt giấc ngủ, khả năng tập trung và hiệu suất làm việc. Người bệnh có thể quay lại sinh hoạt bình thường, thay vì sống chung với các triệu chứng dai dẳng.

2. Các nguyên nhân viêm xoang nhiều người thường bỏ qua

Nguyên nhân viêm xoang không chỉ đơn thuần là cảm lạnh hay nhiễm trùng đường hô hấp trên như nhiều người vẫn nghĩ. Trên thực tế, viêm xoang hình thành do sự tương tác phức tạp giữa tác nhân gây bệnh, môi trường sống và các yếu tố cơ địa của từng người. Khi cơ chế dẫn lưu và tự làm sạch của xoang bị rối loạn, dịch nhầy ứ đọng sẽ tạo điều kiện cho viêm nhiễm kéo dài và tái phát.

Việc hiểu đầy đủ các nguyên nhân viêm xoang thường bị bỏ qua giúp người bệnh không chỉ điều trị đúng hướng mà còn chủ động phòng ngừa, hạn chế tiến triển sang viêm xoang mạn tính.

2.1. Nguyên nhân viêm xoang do nhiễm trùng

Nhiễm trùng là một trong những nguyên nhân viêm xoang phổ biến nhất, đặc biệt sau các đợt viêm đường hô hấp trên.

Virus

Phần lớn các trường hợp viêm xoang khởi phát từ nhiễm virus như cảm lạnh, cúm hoặc sởi. Virus tấn công niêm mạc mũi xoang, làm tổn thương hệ thống lông chuyển – “hàng rào tự làm sạch” của xoang. Khi chức năng này suy giảm, dịch nhầy không được dẫn lưu hiệu quả, gây nghẹt mũi, đau đầu và tạo tiền đề cho bội nhiễm.

Vi khuẩn

Viêm xoang do vi khuẩn thường là biến chứng sau nhiễm virus, khi tình trạng viêm kéo dài khiến vi khuẩn phát triển mạnh trong các xoang bị bít tắc. Một số tác nhân thường gặp là phế cầu khuẩn và Haemophilus Influenzae. Đây là nhóm nguyên nhân viêm xoang cần được chẩn đoán chính xác để tránh sử dụng kháng sinh không phù hợp.

Nấm

Viêm xoang do nấm ít gặp hơn nhưng không thể xem nhẹ, đặc biệt ở người có hệ miễn dịch suy yếu. Các chủng nấm như Aspergillus có thể gây viêm xoang mạn tính hoặc thậm chí xâm lấn nếu không được phát hiện sớm, dẫn đến các dấu hiệu bị viêm xoang dai dẳng và khó kiểm soát.

2.2. Nguyên nhân viêm xoang liên quan dị ứng và môi trường

Các yếu tố dị ứng và môi trường sống đóng vai trò quan trọng trong nhiều trường hợp nguyên nhân viêm xoang, nhất là tại các đô thị lớn.

Viêm xoang mũi dị ứng

Ở người có cơ địa dị ứng, việc tiếp xúc thường xuyên với phấn hoa, bụi mịn, nấm mốc hoặc lông động vật có thể gây sưng nề niêm mạc mũi xoang. Sự phù nề kéo dài làm hẹp lỗ thông xoang, khiến dịch nhầy ứ đọng và dẫn đến viêm xoang mũi dị ứng tái phát nhiều lần trong năm.

Ô nhiễm không khí

Khói thuốc lá, khói xe, bụi bẩn và các hóa chất kích thích làm tổn thương trực tiếp niêm mạc mũi xoang, phá vỡ cơ chế tự bảo vệ tự nhiên. Đây là nguyên nhân viêm xoang âm thầm nhưng rất phổ biến, đặc biệt ở người sống và làm việc trong môi trường ô nhiễm kéo dài.

Thay đổi thời tiết

Sự thay đổi đột ngột về nhiệt độ hoặc độ ẩm, nhất là thời tiết lạnh hoặc khô hanh, làm niêm mạc mũi dễ bị khô, giảm sức đề kháng tại chỗ. Điều này tạo điều kiện cho vi khuẩn và virus phát triển, gây xuất hiện các dấu hiệu bị viêm xoang sớm hơn.

2.3. Nguyên nhân viêm xoang do cấu trúc mũi và bệnh lý nền

Không ít trường hợp nguyên nhân viêm xoang xuất phát từ các yếu tố giải phẫu hoặc bệnh lý nền nhưng lại thường bị bỏ sót.

Bất thường cấu trúc mũi xoang

Vẹo vách ngăn mũi, polyp mũi hoặc phì đại cuốn mũi có thể làm hẹp đường dẫn lưu xoang. Khi luồng không khí và dịch nhầy không lưu thông tốt, xoang rất dễ bị viêm mạn tính, ngay cả khi không có nhiễm trùng cấp.

Bệnh lý răng miệng

Nhiễm trùng răng hàm trên, đặc biệt là răng cối, hoặc biến chứng sau nhổ răng có thể lan lên xoang hàm. Đây là nguyên nhân viêm xoang thường bị bỏ qua nếu người bệnh chỉ tập trung điều trị triệu chứng mũi xoang mà không thăm khám nha khoa.

Bệnh lý toàn thân

Các bệnh như hen suyễn, viêm tai giữa mạn tính, suy giảm miễn dịch hoặc các bệnh làm suy yếu hệ đề kháng cũng làm tăng nguy cơ viêm xoang kéo dài và tái phát.

2.4. Các yếu tố nguy cơ làm nặng thêm viêm xoang

Bên cạnh các nguyên nhân viêm xoang trực tiếp, một số yếu tố nguy cơ có thể khiến bệnh tiến triển nặng hơn:

• Lạm dụng thuốc xịt mũi co mạch trong thời gian dài gây phù nề hồi ứng, làm nghẹt mũi nặng hơn.
• Thay đổi áp suất đột ngột khi đi máy bay hoặc lặn biển có thể làm tăng áp lực trong xoang, gây đau và viêm.
• Thói quen ăn uống và sinh hoạt không lành mạnh, thiếu ngủ hoặc căng thẳng kéo dài cũng ảnh hưởng đến khả năng hồi phục của niêm mạc xoang.

(*) Viêm xoang cấp và mạn tính: ranh giới cần lưu ý

Viêm xoang cấp tính thường cải thiện trong vài tuần nếu được điều trị và chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, khi các nguyên nhân viêm xoang không được xử lý triệt để, tình trạng viêm kéo dài trên 12 tuần (trên 90 ngày) sẽ chuyển sang viêm xoang mạn tính, gây ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe và chất lượng sống của người bệnh.

3. Phương pháp chẩn đoán chính xác nguyên nhân gây bệnh viêm xoang

Việc điều trị viêm xoang chỉ thực sự hiệu quả khi nguyên nhân viêm xoang được xác định rõ ràng và chính xác ngay từ đầu. Trên lâm sàng, viêm xoang không phải là một bệnh đơn lẻ mà là hệ quả của nhiều cơ chế bệnh sinh khác nhau. Do đó, chẩn đoán viêm xoang cần được thực hiện theo quy trình bài bản, kết hợp giữa thăm khám lâm sàng, nội soi và các phương tiện chẩn đoán hình ảnh hiện đại.

3.1 Khai thác bệnh sử và thăm khám lâm sàng

Bước đầu tiên trong quá trình xác định nguyên nhân viêm xoang là khai thác bệnh sử. Bác sĩ sẽ đánh giá thời gian xuất hiện triệu chứng, tần suất tái phát, yếu tố khởi phát (cảm lạnh, dị ứng, thay đổi thời tiết), tiền sử bệnh lý liên quan như viêm mũi dị ứng, hen suyễn, bệnh răng miệng hoặc suy giảm miễn dịch.

Thăm khám lâm sàng giúp bác sĩ nhận diện các dấu hiệu gợi ý viêm xoang như nghẹt mũi kéo dài, chảy mũi sau, đau tức vùng mặt, giảm khứu giác. Đây là cơ sở ban đầu để định hướng nguyên nhân viêm xoang thuộc nhóm nhiễm trùng, dị ứng hay bất thường cấu trúc.

3.2 Nội soi mũi xoang

Nội soi mũi xoang là phương pháp quan trọng giúp đánh giá trực tiếp tình trạng niêm mạc và đường dẫn lưu xoang. Thông qua nội soi, bác sĩ có thể quan sát tình trạng phù nề, sung huyết, dịch tiết bất thường, polyp mũi hoặc các tổn thương nghi ngờ khác.

Đây là kỹ thuật có giá trị cao trong việc phân biệt nguyên nhân viêm xoang do viêm mũi dị ứng, viêm xoang nhiễm trùng hay các bất thường giải phẫu. Ngoài ra, nội soi còn hỗ trợ lấy mẫu dịch xoang khi cần thiết để làm xét nghiệm vi sinh.

3.3 Chẩn đoán hình ảnh

Trong những trường hợp viêm xoang kéo dài, tái phát nhiều lần hoặc nghi ngờ biến chứng, các phương tiện chẩn đoán hình ảnh sẽ được chỉ định. Chụp CT scan mũi xoang giúp đánh giá chi tiết cấu trúc xoang, mức độ viêm, tình trạng tắc nghẽn lỗ thông xoang và phát hiện các bất thường như vẹo vách ngăn, polyp hoặc tổn thương xoang hàm do răng.

Hình ảnh học đóng vai trò quan trọng trong việc làm rõ nguyên nhân viêm xoang mạn tính và hỗ trợ bác sĩ xây dựng kế hoạch điều trị phù hợp, đặc biệt khi cân nhắc can thiệp ngoại khoa.

3.4 Xét nghiệm hỗ trợ xác định căn nguyên

Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định các xét nghiệm chuyên sâu nhằm xác định chính xác nguyên nhân viêm xoang:

• Xét nghiệm dịch mũi xoang để xác định tác nhân gây bệnh là vi khuẩn hay nấm, từ đó lựa chọn thuốc điều trị phù hợp.
• Test dị ứng giúp phát hiện các dị nguyên thường gặp trong trường hợp nghi ngờ viêm xoang mũi dị ứng.
• Xét nghiệm máu có thể được chỉ định khi nghi ngờ viêm xoang liên quan đến suy giảm miễn dịch hoặc bệnh lý toàn thân.

3.5 Đánh giá tổng hợp và cá nhân hóa chẩn đoán

Trên thực tế, hiếm khi nguyên nhân viêm xoang chỉ đến từ một yếu tố đơn lẻ. Nhiều người bệnh có sự kết hợp giữa dị ứng, nhiễm trùng và yếu tố cấu trúc mũi xoang. Vì vậy, bác sĩ sẽ tổng hợp toàn bộ dữ liệu từ thăm khám, nội soi, hình ảnh học và xét nghiệm để đưa ra chẩn đoán toàn diện.

Cách tiếp cận này không chỉ giúp xác định đúng căn nguyên mà còn là nền tảng để xây dựng phác đồ điều trị cá nhân hóa, hạn chế tái phát và phòng ngừa biến chứng lâu dài.

4. Điều trị hiệu quả bệnh viêm xoang dựa trên nguyên nhân viêm xoang

Nhiều người cho rằng viêm xoang là bệnh khó điều trị dứt điểm, dễ tái phát và cuối cùng vẫn phải phẫu thuật. Tuy nhiên, trên thực tế, hiệu quả điều trị viêm xoang phụ thuộc rất lớn vào việc xác định đúng nguyên nhân viêm xoang, chứ không phải lúc nào cũng cần can thiệp phẫu thuật.

Theo TS.BS Võ Công Minh – Trưởng khoa Tai Mũi Họng, Bệnh viện FV, viêm xoang là một nhóm bệnh lý rộng, với nhiều cơ chế bệnh sinh khác nhau. Vì vậy, điều trị viêm xoang cần được cá thể hóa theo từng nguyên nhân, thay vì áp dụng một phương pháp chung cho tất cả người bệnh. Trong nhiều trường hợp, viêm xoang hoàn toàn có thể kiểm soát hiệu quả bằng điều trị nội khoa hoặc các kỹ thuật can thiệp ít xâm lấn.

4.1 Điều trị viêm xoang không chỉ dựa vào triệu chứng

Một nhầm lẫn phổ biến là cho rằng cứ đau đầu là bị viêm xoang. Theo thống kê lâm sàng, chỉ khoảng 20% trường hợp đau đầu có liên quan trực tiếp đến viêm xoang, phần còn lại thường do các bệnh lý thần kinh khác.

Tuy nhiên, khi đau đầu đi kèm với nghẹt mũi, chảy mũi, hắt hơi, dịch mũi xanh, khạc đờm hoặc cảm giác dịch chảy từ mũi xuống họng, đây thường là những dấu hiệu gợi ý viêm xoang. Dựa trên vị trí xoang bị viêm, người bệnh có thể có biểu hiện khác nhau:

• Viêm xoang trước thường gây cảm giác đau tức vùng mặt, đặc biệt ở khu vực gò má; cơn đau không dữ dội nhưng tăng lên khi cúi đầu hoặc đi lại.
• Viêm xoang sau thường gây mỏi gáy, đau vùng chẩm, cảm giác nặng đầu kéo dài.

Những biểu hiện này giúp bác sĩ định hướng nguyên nhân viêm xoang và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

4.2 Điều trị nội khoa: nền tảng trong nhiều trường hợp viêm xoang

Theo TS.BS Võ Công Minh, không ít người bệnh từng được chỉ định kháng sinh nên khi viêm xoang tái phát thường tự ý mua thuốc về dùng. Việc này vô tình làm tăng nguy cơ kháng kháng sinh, khiến bệnh trở nên khó điều trị hơn.

Thực tế, chỉ những trường hợp viêm xoang cấp tính do nhiễm khuẩn mới đáp ứng tốt với kháng sinh. Khi viêm xoang đã chuyển sang giai đoạn mạn tính kéo dài từ 3 – 6 tháng, hiệu quả của kháng sinh thường rất hạn chế.

Lúc này, điều trị nội khoa tập trung vào:

• Rửa mũi đúng cách để làm sạch dịch viêm.
• Sử dụng thuốc xịt mũi chứa corticoid nhằm giảm viêm và phù nề niêm mạc.
• Cải thiện dẫn lưu xoang bằng các biện pháp hỗ trợ phù hợp.

Cách tiếp cận này giúp kiểm soát triệu chứng bền vững hơn khi nguyên nhân viêm xoang không còn là nhiễm khuẩn đơn thuần.

4.3 Khi nào cần can thiệp thủ thuật hoặc phẫu thuật?

Với những trường hợp viêm xoang nặng, viêm đa xoang, viêm xoang do nấm hoặc liên quan đến bất thường cấu trúc mũi xoang như phì đại cuốn mũi, vẹo vách ngăn, polyp mũi hay các khối u lành tính, việc điều trị cần được tiếp cận toàn diện hơn.

Theo bác sĩ Võ Công Minh, người bệnh thường được điều trị nội khoa trước để ổn định tình trạng viêm. Sau đó, tùy nguyên nhân viêm xoang, bác sĩ có thể chỉ định:

• Phẫu thuật chỉnh hình mũi xoang
• Hoặc các phương pháp can thiệp ít xâm lấn như đốt sóng cao tần, kỹ thuật này đang được triển khai tại Khoa Tai Mũi Họng, Bệnh viện FV, với ưu điểm ít đau và hồi phục nhanh

Hiệu quả điều trị phẫu thuật phụ thuộc lớn vào kinh nghiệm và chuyên môn của bác sĩ, đặc biệt trong việc loại bỏ triệt để tổn thương mà vẫn bảo tồn tối đa cấu trúc xoang.

4.4 Theo dõi sau điều trị: yếu tố quyết định thành công lâu dài

Sau phẫu thuật, người bệnh cần tiếp tục tái khám và theo dõi định kỳ. TS.BS Võ Công Minh cho biết, nhiều bệnh nhân chủ quan ngừng tái khám khi triệu chứng đã cải thiện, trong khi việc theo dõi sau điều trị đóng vai trò quan trọng để kiểm soát tái viêm.

Để đảm bảo hiệu quả điều trị bền vững, người bệnh nên tái khám ít nhất hai lần sau phẫu thuật, ngay cả khi cảm thấy triệu chứng đã thuyên giảm rõ rệt.

4.5 Viêm xoang do dị ứng: điều trị đúng cách để hạn chế tái phát

Một nhóm nguyên nhân viêm xoang khiến nhiều người phải “sống chung” với bệnh là viêm xoang do dị ứng. Đây là yếu tố liên quan đến cơ địa, có thể xuất hiện từ nhỏ và kéo dài nhiều năm.

Người bệnh có thể dị ứng với lông chó mèo, phấn hoa theo mùa hoặc thậm chí là thời tiết lạnh. Nếu tiếp xúc liên tục với dị nguyên, tình trạng viêm xoang sẽ khó kiểm soát hoàn toàn.

Theo TS.BS Võ Công Minh, với nhóm này, mục tiêu điều trị viêm xoang là:

• Xác định chính xác tác nhân gây dị ứng
• Hạn chế tiếp xúc với dị nguyên
• Kết hợp điều trị nội khoa nhằm giảm mức độ và thời gian bùng phát triệu chứng

Ví dụ, nếu trước đây mỗi năm người bệnh phải chịu đựng vài tháng nghẹt mũi, đau đầu, viêm mũi, thì điều trị đúng hướng có thể giúp rút ngắn thời gian bệnh xuống chỉ còn vài ngày hoặc giảm mức độ nặng khi tiếp xúc với dị nguyên.

Trong sinh hoạt hằng ngày, người dị ứng với thú cưng nên hạn chế ôm hôn, không cho chó mèo ngủ chung giường, hoặc lựa chọn các giống chó ít rụng lông để giảm nguy cơ khởi phát viêm xoang.

CỨ TRỞ TRỜI LÀ NHỨC ĐẦU, NGHẸT MŨI – CÓ PHẢI BẠN ĐANG MẮC VIÊM XOANG MÃN TÍNH? Xem ngay video giải đáp:

5. Các câu hỏi thường gặp về nguyên nhân viêm xoang

Khi tìm hiểu về viêm xoang, đa số người bệnh không chỉ quan tâm đến triệu chứng mà còn muốn biết nguyên nhân viêm xoang xuất phát từ đâu, vì sao bệnh dễ tái phát và liệu có thể phòng ngừa hiệu quả hay không. Dưới đây là những câu hỏi phổ biến nhất được người dùng tìm kiếm, kèm theo giải đáp dựa trên cơ sở y khoa.

5.1 Viêm xoang thường do những nguyên nhân nào gây ra?

Nguyên nhân viêm xoang thường liên quan đến tình trạng viêm niêm mạc mũi xoang kéo dài, khiến dịch nhầy ứ đọng và cản trở dẫn lưu. Các nhóm nguyên nhân thường gặp bao gồm nhiễm trùng (virus, vi khuẩn, nấm), dị ứng, ô nhiễm môi trường, bất thường cấu trúc mũi xoang và các bệnh lý nền như hen suyễn hoặc suy giảm miễn dịch. Trong nhiều trường hợp, bệnh không xuất phát từ một nguyên nhân đơn lẻ mà là sự kết hợp của nhiều yếu tố.

5.2 Cảm lạnh kéo dài có phải là nguyên nhân viêm xoang không?

Cảm lạnh thông thường do virus có thể là nguyên nhân viêm xoang phổ biến, đặc biệt khi triệu chứng kéo dài hoặc không được chăm sóc đúng cách. Virus làm tổn thương niêm mạc mũi, giảm chức năng lông chuyển, khiến dịch nhầy không được làm sạch hiệu quả. Khi dịch ứ đọng, xoang dễ bị viêm và có thể bội nhiễm vi khuẩn.

5.3 Dị ứng có gây viêm xoang không?

Có. Dị ứng là nguyên nhân viêm xoang thường bị bỏ qua, nhất là ở người có cơ địa dị ứng. Phản ứng dị ứng khiến niêm mạc mũi xoang sưng nề kéo dài, làm hẹp lỗ thông xoang và cản trở dẫn lưu dịch. Nếu tình trạng này lặp đi lặp lại, viêm xoang mạn tính rất dễ hình thành, đặc biệt trong các trường hợp viêm mũi dị ứng theo mùa hoặc quanh năm.

5.4 Viêm xoang có phải lúc nào cũng do vi khuẩn?

Không phải tất cả các trường hợp viêm xoang đều do vi khuẩn. Trên thực tế, nguyên nhân viêm xoang thường khởi phát từ virus hoặc dị ứng. Vi khuẩn thường chỉ đóng vai trò thứ phát khi tình trạng viêm kéo dài và dịch xoang bị ứ đọng. Đây cũng là lý do vì sao không nên tự ý dùng kháng sinh khi chưa được bác sĩ chẩn đoán chính xác.

5.5 Viêm xoang do nấm có nguy hiểm không?

Viêm xoang do nấm là nguyên nhân viêm xoang ít gặp hơn nhưng có thể tiềm ẩn nhiều rủi ro, đặc biệt ở người suy giảm miễn dịch. Một số dạng viêm xoang do nấm chỉ gây viêm mạn tính kéo dài, trong khi những dạng xâm lấn có thể lan sang hốc mắt hoặc nền sọ nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Do đó, việc chẩn đoán đúng căn nguyên là rất quan trọng.

5.6 Vì sao viêm xoang dễ tái phát dù đã điều trị?

Viêm xoang thường tái phát khi nguyên nhân viêm xoang chưa được xử lý triệt để. Ví dụ, người bệnh chỉ dùng thuốc giảm triệu chứng nhưng không kiểm soát dị ứng, không điều trị bệnh răng miệng liên quan hoặc vẫn tiếp xúc thường xuyên với khói bụi, thuốc lá. Ngoài ra, bất thường cấu trúc mũi xoang nếu không được can thiệp phù hợp cũng khiến bệnh dễ quay trở lại.

5.7 Viêm xoang có liên quan đến răng miệng không?

Có. Nhiễm trùng răng hàm trên, đặc biệt là răng cối, có thể lan lên xoang hàm và trở thành nguyên nhân viêm xoang. Trường hợp này thường bị bỏ sót nếu người bệnh chỉ điều trị mũi xoang mà không kiểm tra răng miệng. Điều trị hiệu quả cần phối hợp giữa chuyên khoa Tai Mũi Họng và Răng Hàm Mặt.

5.8 Yếu tố môi trường có ảnh hưởng đến nguyên nhân viêm xoang không?

Môi trường sống ô nhiễm, khói thuốc lá, bụi mịn và hóa chất kích thích là nguyên nhân viêm xoang âm thầm nhưng phổ biến. Những yếu tố này làm tổn thương niêm mạc mũi xoang, phá vỡ cơ chế tự làm sạch và làm tăng nguy cơ viêm xoang mạn tính, đặc biệt ở người tiếp xúc lâu dài.

5.9 Có thể phòng ngừa viêm xoang nếu đã biết nguyên nhân không?

Việc nhận diện rõ nguyên nhân viêm xoang giúp người bệnh chủ động phòng ngừa hiệu quả hơn. Các biện pháp thường được khuyến nghị gồm hạn chế tiếp xúc với dị nguyên, giữ vệ sinh mũi họng đúng cách, tránh khói thuốc và ô nhiễm, đồng thời điều trị tốt các bệnh lý liên quan. Chủ động kiểm soát yếu tố nguy cơ là chìa khóa để giảm tái phát.

Kết luận

Viêm xoang không phải là một bệnh lý đơn giản hay chỉ xuất phát từ cảm lạnh thông thường. Trên thực tế, nguyên nhân viêm xoang rất đa dạng, có thể liên quan đến nhiễm trùng, dị ứng, môi trường sống, bất thường cấu trúc mũi xoang hoặc các bệnh lý nền đi kèm. Nếu không được nhận diện và xử lý đúng căn nguyên, bệnh dễ kéo dài, tái phát nhiều lần và ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng sống.

Việc hiểu rõ nguyên nhân viêm xoang giúp người bệnh tránh điều trị sai hướng, hạn chế lạm dụng thuốc và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp hơn với tình trạng của mình. Quan trọng hơn, chẩn đoán chính xác ngay từ đầu là nền tảng để kiểm soát bệnh lâu dài, giảm nguy cơ biến chứng và cải thiện sức khỏe đường hô hấp một cách bền vững.

Người bệnh nên chủ động thăm khám chuyên khoa Tai Mũi Họng nếu xuất hiện các triệu chứng nghẹt mũi kéo dài, đau đầu tái diễn, chảy mũi đặc hoặc nghi ngờ viêm xoang mạn tính. Đặc biệt, những trường hợp viêm xoang tái phát nhiều lần, điều trị không cải thiện hoặc nghi ngờ liên quan đến dị ứng, nấm hay bất thường cấu trúc mũi xoang cần được đánh giá chuyên sâu để xác định chính xác nguyên nhân viêm xoang.

Tại Khoa Tai Mũi Họng – Bệnh viện FV, người bệnh được thăm khám và chẩn đoán theo quy trình bài bản, kết hợp giữa nội soi, chẩn đoán hình ảnh và đánh giá toàn diện các yếu tố liên quan. Đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm sẽ tư vấn phương pháp điều trị phù hợp cho từng trường hợp, từ điều trị nội khoa, kiểm soát dị ứng đến các can thiệp ít xâm lấn hoặc phẫu thuật khi cần thiết.

Nếu bạn đang gặp các triệu chứng nghi ngờ viêm xoang hoặc muốn được tư vấn chuyên sâu về nguyên nhân viêm xoang và hướng điều trị phù hợp, hãy liên hệ ngay Khoa Tai Mũi Họng – Bệnh viện FV để được hỗ trợ kịp thời và chính xác.

Thông tin Bệnh viện FV:

• Số điện thoại: (028) 35 11 33 33
• Website: https://www.fvhospital.com/vi/
• Địa chỉ Bệnh viện FV: Số 06 Nguyễn Lương Bằng, Phường Tân Mỹ (Quận 7 cũ), TP.Hồ Chí Minh