Nút mạch hóa chất qua đường động mạch là gì?

Nút mạch hóa chất qua động mạch (TACE) là một phương pháp điều trị giảm nhẹ đối với ung thư gan. Ung thư này có thể là ung thư khởi phát từ gan, hoặc là ung thư đã lan (di căn) đến gan từ các cơ quan khác trong cơ thể.

TACE là một thủ thuật không phẫu thuật và xâm lấn tối thiểu, được bác sĩ chẩn đoán hình ảnh can thiệp thực hiện. Thuốc chống ung thư (hóa trị) được tiêm trực tiếp vào mạch máu nuôi khối u. Ngoài ra, các vật liệu tổng hợp gọi là tác nhân gây tắc mạch (là những hạt nhựa nhỏ) sẽ được đưa vào chính các mạch máu này nhằm cắt nguồn cung cấp máu cho khối u và giữ thuốc hóa trị lại bên trong. Vì vậy, TACE hoạt động theo hai cơ chế:

• Đưa thuốc hóa trị liều cao trực tiếp đến khối u (nhằm tiêu diệt các tế bào ung thư);
• Làm giảm nguồn cung cấp máu đến khối u khiến khối u thiếu oxy và các chất dinh dưỡng cần thiết để phát triển.

Tại sao tôi cần thực hiện TACE?

Những bệnh nhân được chỉ định thực hiện thủ thuật này là những người có khối u tại gan.

TACE thường được  dùng để điều trị ung thư khởi phát tại gan (ung thư gan nguyên phát), được gọi là ung thư biểu mô tế bào gan (HCC). Đây là loại ung thư thường xảy ra nhất ở những người mắc các bệnh gan mãn tính, chẳng hạn như xơ gan do nhiễm viêm gan B hoặc viêm gan C.

TACE cũng có thể được sử dụng để điều trị ung thư khởi phát từ các cơ quan khác trong cơ thể nhưng đã lan (di căn) đến gan. Các loại ung thư gan thứ phát có thể được điều trị bằng TACE bao gồm:

• Ung thư đường mật (ung thư nguyên phát các ống mật trong gan)
• Ung thư đại tràng
• Ung thư vú
• U thần kinh nội tiết
• U tế bào tiểu đảo tụy
• U hắc tố mắt
• Ung thư biểu mô liên kết.

TACE là một phương pháp điều trị giảm nhẹ, thường được sử dụng nhằm kiểm soát ung thư hơn là chữa khỏi hoàn toàn. Mục đích của TACE là làm nhỏ khối u và ngăn khối u tiếp tục phát triển. TACE có thể được sử dụng như một phương pháp điều trị đơn lẻ hoặc kết hợp với phẫu thuật, hóa trị, xạ trị hoặc đốt u bằng sóng cao tần.

Tùy thuộc vào loại ung thư, kích thước và vị trí của khối u, bạn có thể cần thực hiện nhiều lần TACE để kiểm soát tình trạng bệnh. Ví dụ, nếu có khối u ở cả hai thùy gan, một bên sẽ được điều trị trước; sau khoảng một tháng, bạn sẽ quay lại bệnh viện để thực hiện thêm một lần TACE ở bên còn lại

Khoảng 70% bệnh nhân sẽ ghi nhận sự cải thiện sau khi thực hiện TACE. Phương pháp này có ít tác dụng phụ và có thể được sử dụng kết hợp với các phương pháp điều trị khác.

Bệnh nhân nào có thể được thực hiện thủ thuật TACE?

Tiếc rằng, không phải tất cả bệnh nhân bị ung thư gan đều có thể thực hiện thủ thuật này. Gan của bạn phải còn hoạt động đủ tốt để chịu được cả hóa trị và việc ‘gây tắc’ nguồn cung cấp máu đến khối ung thư trong gan. Các chống chỉ định khác bao gồm huyết khối tĩnh mạch cửa, tiền sử dị ứng nặng với thuốc cản quang, suy thận hoặc rối loạn đông máu.

Lợi ích của TACE là gì?

Mục đích của TACE là giúp giảm các triệu chứng liên quan đến khối u, làm giảm kích thước hoặc tốc độ phát triển của khối u và cải thiện thời gian sống của bạn. Các nghiên cứu trên thế giới cho thấy TACE có thể giúp kiểm soát ung thư trong gan và làm chậm sự tiến triển của bệnh. Vì vậy, những bệnh nhân bị ung thư gan nguyên phát được thực hiện thủ thuật này thường có thời gian sống lâu hơn.

Bạn cũng có thể được chỉ định TACE để giữ khối u gan ở kích thước nhỏ trong khi chờ ghép gan (được gọi là điều trị ‘bắc cầu’).

Ai quyết định thực hiện điều trị này?

Quyết định này được đưa ra trong cuộc họp ‘Hội Đồng Ung Bướu’, trong đó các bác sĩ chuyên khoa như bác sĩ tiêu hóa, bác sĩ ngoại tổng quát, bác sĩ ung bướu và bác sĩ chẩn đoán hình ảnh can thiệp sẽ cùng trao đổi về trường hợp của bạn và thống nhất kế hoạch điều trị. Tuy nhiên, bạn cũng sẽ có cơ hội đưa ra ý kiến của mình và nếu sau khi trao đổi với bác sĩ, bạn không còn muốn thực hiện thủ thuật này nữa thì bạn có thể quyết định từ chối.

Tôi cần chuẩn bị gì trước khi thực hiện TACE?

Trước khi thực hiện thủ thuật, bác sĩ sẽ yêu cầu bạn làm các xét nghiệm máu để kiểm tra chức năng gan và thận, đồng thời đánh giá khả năng đông máu. Bạn cũng cần chụp CT có tiêm thuốc cản quang hoặc chụp Cộng Hưởng Từ (CHT)  trong vòng 30-60 ngày trước khi làm thủ thuật. Bạn nên thông báo cho bác sĩ về tất cả các loại thuốc đang sử dụng. Nếu có bất kỳ dị ứng nào hoặc trước đây đã từng có phản ứng với thuốc cản quang, bạn phải báo cho nhân viên Khoa Chẩn Đoán Hình Ảnh trước khi thực hiện khảo sát. Bác sĩ có thể yêu cầu bạn ngừng một số loại thuốc trước khi làm thủ thuật. Bạn cũng cần thông báo cho bác sĩ biết nếu có thể đang mang thai.

Có thể bạn được yêu cầu không ăn gì trong vòng 4 giờ trước khi thực hiện thủ thuật, tuy nhiên vẫn có thể uống các loại chất lỏng trong như nước.

Ai sẽ thực hiện thủ thuật?

Thủ thuật này sẽ do bác sĩ chẩn đoán hình ảnh can thiệp đã được đào tạo chuyên sâu thực hiện. Bác sĩ chẩn đoán hình ảnh can thiệp được đào tạo để thực hiện các thủ thuật xâm lấn tối thiểu dưới sự hướng dẫn của hình ảnh y khoa nhằm chẩn đoán, điều trị và điều trị nhiều loại bệnh lý. Họ sẽ thực hiện các vết rạch nhỏ và sử dụng kim cùng ống thông để điều trị các bệnh lý bên trong cơ thể.

Thủ thuật này được thực hiện trong phòng X-quang chuyên biệt gọi là Phòng chụp và can thiệp mạch xóa nền.

Quá trình thực hiện TACE diễn ra như thế nào?

Bạn sẽ được nhập viện tại Khoa Bệnh Viện Trong Ngày của bệnh viện. Tại đây, bạn sẽ được yêu cầu thay quần áo và mặc áo choàng bệnh viện. Sau đó, bạn sẽ được đưa vào Phòng chụp và can thiệp mạch xóa nền để thực hiện thủ thuật. Trong suốt quá trình làm thủ thuật, bạn sẽ đượckết nối với các thiết bị theo dõi  nhằm kiểm soát nhịp tim, huyết áp và mạch. Đồng thời bạn sẽ được dùng thuốc an thần và các loại thuốc cần thiết để phòng ngừa hoặc giảm buồn nôn và/hoặc đau.

Sau khi gây tê tại chỗ vùng da, bác sĩ chẩn đoán hình ảnh can thiệp sẽ đưa một kimvào, tiếp theo là luồn một dây dẫn vào động mạch ở vùng bẹn của bạn. Một ống thông nhỏ (ống rỗng) sẽ được luồn theo dây dẫn vào trong động mạch dưới sự hướng dẫn của tia X nhằm tiếp cận gan và các động mạch nuôi khối u.

Một chất lỏng (thuốc cản quang) sẽ được tiêm qua ống thông để làm hiện rõ các động mạch trên màn hình, giúp bác sĩ chẩn đoán hình ảnh can thiệp có thể dẫn ống thông đến các động mạch nuôi khối u. Bạn sẽ được yêu cầu nín thở trong vài giây theo từng đợt suốt quá trình làm thủ thuật để đảm bảo hình ảnh chụp được rõ nét. Khi ống thông nhỏ đã được đưa vào động mạch nuôi khối u, hỗn hợp thuốc hóa trị và tác nhân gây tắc mạch sẽ được bơm vào.

Khi kết thúc thủ thuật, ống thông sẽ được rút ra và vị trí đâm kim sẽ được băng ép. Bạn sẽ được yêu cầu nằm nghỉ trên giường trong vài giờ để giảm nguy cơ chảy máu tại động mạch vừa được đâm kim vào.

Thủ thuật có gây đau không?

Khi thuốc gây tê tại chỗ được tiêm vào, bạn có thể cảm thấy hơi châm chích trong một thời gian ngắn, nhưng cảm giác này sẽ nhanh chóng hết. Khi thuốc cản quang được bơm vào, bạn có thể cảm thấy ấm nóng trong vài giây.

Thủ thuật sẽ kéo dài bao lâu?

Thời gian có thể khác nhau tùy từng bệnh nhân và không phải lúc nào cũng dễ dự đoán; tuy nhiên, thông thường bạn sẽ ở trong Phòng chụp và can thiệp mạch xóa nền khoảng 1-2 giờ.

Sau thủ thuật sẽ như thế nào?

Bạn sẽ được đưa trở lại Khoa Bệnh Viện Trong Ngày. Nhân viên điều dưỡng sẽ thực hiện các theo dõi thường quy, bao gồm kiểm tra mạch, huyết áp và vị trí thực hiện thủ thuật. Thông thường, bạn sẽ cần nằm nghỉ trên giường trong vài giờ cho đến khi hồi phục. Nếu tình trạng ổn định, bạn có thể được xuất viện trong ngày.

Có rủi ro nào không?

TACE là một thủ thuật an toàn, tuy nhiên giống như bất kỳ thủ thuật y khoa nào khác, vẫn có thể xảy ra một số rủi ro và biến chứng. Nhìn chung, nguy cơ gặp phải vấn đề cần điều trị thêm là thấp (khoảng 1–2%).

• Bạn có thể bị bầm tím tại vị tríđâm kim. Vị trí này có thể đau nhẹ trong vài ngày nhưng sẽ dần hết.
• Hầu hết bệnh nhân sẽ gặp tình trạng gọi là hội chứng sau nút mạch. Các triệu chứng có thể bao gồm đau, buồn nôn và sốt nhẹ hoặc ớn lạnh khiến bạn cảm thấy giống như bị cảm lạnh hoặc cúm. Cơn đau xảy ra do nguồn cung cấp máu đến khối u bị chặn lại. Những triệu chứng này thường có thể kiểm soát dễ dàng bằng thuốc và mất đi sau 1 đến2 tuần.
• Các biến chứng rất hiếm gặp bao gồm: chảy máu hoặc tắc động mạch cần được xử trí bằng một thủ thuật khác; nhiễm trùng gan cần điều trị bằng kháng sinh; suy gan cấp; và nút mạch nhầm vị trí (thuốc/tác nhân gây tắc mạch được bơm vào các động mạch ngoài khối u).

Bạn nên liên hệ với bác sĩ nếu:

• Chân trở nên nhợt nhạt và lạnh
• Có dấu hiệu như đỏ, sưng, chảy máu hoặc có dịch tiết tại vị trí đâm kim
• Cơn đau đột ngột tăng lên hoặc có sự thay đổi bất thường
• Bị tiêu chảy thường xuyên
• Bị khó thở nghiêm trọng
• Bị sốt từ 38°C trở lên.

Sau khi kết thúc điều trị, bạn sẽ được theo dõi như thế nào?

Khoảng 4–6 tuần sau thủ thuật, bạn sẽ được chụp CT hoặc CHT gan để đánh giá mức độ đáp ứng điều trị và xác định xem có cần điều trị thêm hay không. Sau đó, việc chụp CT hoặc CHT sẽ được thực hiện mỗi 3 tháng để đánh giá mức độ thu nhỏ theo thời gian của khối u và phát hiện xem có xuất hiện khối u mới trong gan hay không.

TACE có thể được thực hiện lặp lại nhiều lần trong nhiều năm, miễn là về mặt kỹ thuật vẫn có thể thực hiện được và tình trạng sức khỏe của bạn vẫn đủ để chịu đựng các lần thủ thuật lặp lại.