Biểu hiện nhồi máu cơ tim: Cách nhận biết sớm và xử trí đúng để cứu tim kịp thời

Nhồi máu cơ tim là tình trạng cấp cứu có thể xảy ra đột ngột nhưng để lại hậu quả rất nặng nề nếu người bệnh không được nhận diện sớm và xử trí đúng cách. Việc hiểu rõ những biểu hiện nhồi máu cơ tim, từ các dấu hiệu điển hình đến các triệu chứng thầm lặng, giúp mỗi người chủ động hơn trong việc bảo vệ sức khỏe tim mạch. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp hướng dẫn chi tiết, dễ nhớ và chuẩn y khoa để bạn nhận biết sớm nguy cơ, đồng thời biết cách ứng phó kịp thời trong thời điểm quyết định của “giờ vàng”.

1. Tổng quan về bệnh nhồi máu cơ tim

Nhồi máu cơ tim là tình trạng cấp cứu tim mạch nguy hiểm, xảy ra khi dòng máu nuôi cơ tim bị tắc nghẽn đột ngột, khiến một phần cơ tim bị thiếu oxy và tổn thương nhanh chóng. Hiểu đúng về bệnh nhồi máu cơ tim giúp nhận diện sớm các biểu hiện nhồi máu cơ tim nguy hiểm và xử trí kịp thời để bảo vệ tính mạng.

1.1. Vì sao cần hiểu rõ biểu hiện nhồi máu cơ tim?

Nhận biết sớm biểu hiện nhồi máu cơ tim đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc cứu sống người bệnh. Đây là giai đoạn quyết định bởi “khung giờ vàng” để can thiệp kịp thời chỉ kéo dài trong khoảng 1 – 2 giờ đầu từ lúc xuất hiện cơn đau ngực. Nếu người bệnh được đưa đến bệnh viện và được can thiệp sớm, cơ tim sẽ hạn chế được tổn thương, giảm tối đa biến chứng nguy hiểm và cải thiện tỷ lệ sống sót.

Tình hình bệnh tim mạch tại Việt Nam hiện đang ở mức đáng lo ngại. Theo số liệu Bộ Y tế, năm 2023 có hơn 200.000 ca tử vong vì bệnh tim mạch, chiếm 33% tổng số ca tử vong, trong đó 85% liên quan đến bệnh nhồi máu cơ tim. Đây là con số cảnh báo về sự cần thiết của việc nhận diện sớm triệu chứng nhồi máu cơ tim, đặc biệt với người trưởng thành có nguy cơ cao.

1.2. Tìm hiểu ngắn gọn về cơ chế gây nhồi máu cơ tim

Bệnh nhồi máu cơ tim xảy ra khi một nhánh của động mạch vành bị tắc nghẽn đột ngột. Tắc nghẽn này khiến cơ tim không nhận đủ oxy, dẫn đến chết tế bào cơ tim chỉ trong vài giờ. Do đó, nhận biết biểu hiện nhồi máu cơ tim càng sớm thì khả năng cứu cơ tim càng cao, hạn chế tình trạng tổn thương vĩnh viễn.

1.3. “Giờ vàng” – yếu tố quyết định khả năng sống còn

Can thiệp trong thời gian càng ngắn, cơ hội sống càng cao. Đây là lý do vì sao các chuyên gia luôn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phát hiện sớm các biểu hiện nhồi máu cơ tim:

• Nếu được điều trị trong 1 – 2 giờ đầu, tỷ lệ cứu sống có thể đạt 90%.
• Càng trì hoãn, nguy cơ tử vong và biến chứng như sốc tim, suy tim cấp, rối loạn nhịp tim nặng tăng lên nhanh chóng.
• Việc chậm trễ còn làm tăng nguy cơ mất chức năng co bóp của tim, để lại di chứng lâu dài ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống.

1.4. Tại sao số ca mắc ngày càng tăng?

Theo Viện Tim mạch Việt Nam, trong giai đoạn năm 2000 –  năm 2015, tỷ lệ tăng huyết áp ở người trưởng thành tăng khoảng 1% mỗi năm, đến nay đã chiếm 25% dân số, nghĩa là cứ 4 người trưởng thành thì 1 người bị tăng huyết áp. Tăng huyết áp làm tăng nguy cơ tử vong do đột quỵ gấp 4 lần và tăng nguy cơ tử vong do bệnh lý tim mạch gấp 3 lần so với người bình thường.

Ngoài tăng huyết áp, các yếu tố như hút thuốc lá, rối loạn lipid máu, tiểu đường hay lối sống ít vận động khiến người bệnh dễ bỏ qua biểu hiện nhồi máu cơ tim dù các dấu hiệu đã xuất hiện từ sớm.

1.5. Nhóm đối tượng dễ bỏ qua dấu hiệu nguy hiểm

Một số nhóm người thường không nhận ra hoặc dễ nhầm lẫn triệu chứng nhồi máu cơ tim, dẫn đến trì hoãn điều trị:

• Người cao tuổi: triệu chứng mờ nhạt, dễ nhầm với mệt mỏi thông thường.
• Người mắc tiểu đường: dây thần kinh cảm giác bị ảnh hưởng nên đau ngực có thể không rõ ràng.
• Người hút thuốc lá lâu năm.
• Người bị tăng huyết áp hoặc rối loạn mỡ máu.

Những nhóm này cần đặc biệt cảnh giác với các biểu hiện nhồi máu cơ tim, bởi bệnh có thể diễn tiến âm thầm nhưng rất nhanh và nguy hiểm.

2. Các biểu hiện nhồi máu cơ tim thường gặp – cách nhận biết rõ ràng, dễ nhớ

Nhồi máu cơ tim là cấp cứu tim mạch tối khẩn cấp. Việc nhận biết sớm các biểu hiện nhồi máu cơ tim giúp người bệnh đến bệnh viện đúng thời điểm, tăng khả năng cứu sống và hạn chế tối đa tổn thương cơ tim. Dưới đây là những dấu hiệu nhồi máu cơ tim thường gặp mà bất kỳ ai cũng nên nắm rõ để chủ động xử trí khi tình huống xảy ra.

2.1. Biểu hiện nhồi máu cơ tim điển hình nhất

Các bác sĩ tim mạch ghi nhận rằng người bệnh thường xuất hiện một hoặc nhiều triệu chứng nhồi máu cơ tim dưới đây. Đây cũng là nhóm dấu hiệu có giá trị chẩn đoán cao nhất:

• Đau tức ngực dữ dội và kéo dài hơn 10 phút: Cơn đau kiểu đè nặng, bóp nghẹt, lan tỏa ở sau xương ức. Một số bệnh nhân mô tả cảm giác như “có vật nặng đè lên ngực”, khó chịu đến mức phải dừng mọi hoạt động. Đây là biểu hiện nhồi máu cơ tim phổ biến nhất và cần đi viện ngay.
• Cơn đau lan lên cổ, hàm hoặc xuống vai trái, lưng: Đau lan là đặc trưng của đau ngực do tim. Sự lan truyền đến hàm, vai trái hoặc lưng khiến nhiều người dễ nhầm lẫn với bệnh lý cơ xương khớp, làm chậm trễ thời gian điều trị.
• Khó thở, hụt hơi, cảm giác thiếu không khí: Cảm giác thở nặng, thở nhanh hoặc không thể hít sâu. Triệu chứng này xảy ra do cơ tim suy yếu tạm thời, không đủ khả năng bơm máu.
• Vã mồ hôi lạnh, chóng mặt và choáng váng: Cơ thể phản ứng lại tình trạng thiếu máu nuôi tim bằng cách tiết mồ hôi lạnh, kèm cảm giác xây xẩm, có thể ngất. Đây là biểu hiện cảnh báo sớm của nhồi máu cơ tim dấu hiệu nguy hiểm.
• Buồn nôn, nôn ói hoặc cảm giác sắp ngất: Biểu hiện nhồi máu cơ tim này thường xuất hiện ở phụ nữ và người cao tuổi, dễ bị hiểu nhầm là rối loạn tiêu hóa, khiến bệnh bị bỏ qua.
• Tim đập nhanh, đánh trống ngực hoặc rối loạn nhịp: Nhịp tim bất thường xuất hiện khi vùng cơ tim bị thiếu máu, làm gián đoạn hoạt động điện học của tim. Một số trường hợp kèm cảm giác lo lắng, sợ hãi đột ngột mà không rõ nguyên nhân.

2.2. Biểu hiện nhồi máu cơ tim “thầm lặng” dễ bị bỏ qua

Không phải trường hợp nào cũng đau ngực rõ rệt. Có đến 20% – 30% bệnh nhân gặp triệu chứng nhồi máu cơ tim thầm lặng, đặc biệt là với các đối tượng:

• Phụ nữ
• Người cao tuổi
• Người bị tiểu đường lâu năm

Ở nhóm này, biểu hiện nhồi máu cơ tim chỉ là:

• Mệt lả, yếu sức bất thường
• Buồn nôn, đầy bụng, đau âm ỉ vùng thượng vị
• Hơi thở ngắn, hụt hơi thoáng qua

Tình trạng trên được gọi là “nhồi máu cơ tim không đau ngực”, khiến bệnh dễ bị chẩn đoán muộn và làm tăng nguy cơ biến chứng nặng. Đây là lý do nhóm nguy cơ cao cần đặc biệt cảnh giác nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nhồi máu cơ tim nào, dù chỉ thoáng qua.

2.3. Phân biệt biểu hiện nhồi máu cơ tim với các dạng đau ngực khác

Nhiều người thường nhầm lẫn dấu hiệu nhồi máu cơ tim với đau dạ dày, đau cơ hoặc rối loạn lo âu. Việc phân biệt đúng sẽ giúp xử trí kịp thời:

Đau do tim (nghi ngờ nhồi máu cơ tim):

• Cảm giác ép chặt, đè nặng
• Đau lan lên hàm, cổ, vai trái
• Không giảm khi thay đổi tư thế
• Kéo dài liên tục, thường >10 phút

Đây là nhóm biểu hiện nhồi máu cơ tim cần đến viện ngay.

Đau dạ dày (trào ngược – viêm loét):

• Cảm giác nóng rát vùng thượng vị
• Đau liên quan đến ăn uống
• Đỡ hơn khi uống thuốc giảm acid hoặc nằm nghỉ

Đau cơ xương khớp:

• Đau nhói khi xoay người, nâng tay hoặc ấn vào vị trí đau
• Không gây khó thở hay vã mồ hôi

Đau do lo âu, stress:

• Cảm giác tức ngực thoáng qua
• Đi kèm hồi hộp, lo lắng
• Cơn đau thường ngắn và không lan

Nếu không chắc chắn, người bệnh nên được thăm khám ngay. Trong thực hành lâm sàng, bác sĩ luôn ưu tiên loại trừ nguyên nhân do tim trước vì nguy cơ tử vong của nhồi máu cơ tim rất cao nếu chậm trễ.

3. Nguyên nhân gây ra các biểu hiện nhồi máu cơ tim

Để hiểu rõ vì sao người bệnh xuất hiện những triệu chứng đặc trưng, cần nắm được cơ chế tổn thương xảy ra bên trong cơ thể khi bệnh nhồi máu cơ tim khởi phát. Những cơ chế này giải thích trực tiếp cho hầu hết biểu hiện nhồi máu cơ tim mà người bệnh cảm nhận được trong giai đoạn cấp.

3.1 Vì sao xảy ra đau ngực và khó thở?

Đau ngực là biểu hiện nhồi máu cơ tim điển hình nhất, xuất phát từ sự tắc nghẽn đột ngột của động mạch vành. Khi mạch vành bị bít lại bởi cục máu đông, máu không thể tới nuôi cơ tim:

• Vùng cơ tim thiếu oxy trầm trọng
• Tế bào cơ tim bắt đầu tổn thương và chết dần
• Các chất gây đau (như Bradykinin, Adenosine) được phóng thích
• Hệ thần kinh lập tức gửi tín hiệu đau mạnh lên ngực, lan lên cổ, hàm và vai trái

Sự thiếu máu này đồng thời làm giảm chức năng co bóp của tim. Khi tim bơm máu không hiệu quả, máu dễ ứ đọng ở phổi, dẫn đến cảm giác khó thở, hụt hơi, một trong những nguyên nhân nhồi máu cơ tim khiến người bệnh cảm thấy kiệt sức rất nhanh.

3.2 Cơ chế gây chóng mặt, vã mồ hôi và mệt lả

Trong cơn nhồi máu cơ tim, hoạt động bơm máu suy giảm khiến huyết áp tụt:

• Não không nhận đủ máu -> gây chóng mặt, choáng váng
• Cơ thể thiếu oxy -> xuất hiện mệt mỏi đột ngột
• Hệ thần kinh giao cảm hoạt động mạnh -> kích thích tiết mồ hôi lạnh toàn thân

Đây là một trong những biểu hiện nhồi máu cơ tim dễ khiến người bệnh hoảng sợ, nhưng đồng thời cũng là phản xạ sinh lý cho thấy cơ thể đang trong tình trạng khẩn cấp. Những triệu chứng này thường đi kèm với cảm giác hồi hộp hoặc tim đập nhanh do cơ thể cố gắng bù trừ cho lượng máu giảm.

3.3 Nguyên nhân phụ nữ và người bị tiểu đường thường có biểu hiện mờ nhạt

Không phải ai cũng có dấu hiệu mạnh và rõ rệt. Ở hai nhóm nguy cơ đặc biệt này, các biểu hiện nhồi máu cơ tim thường “im lặng” hoặc rất mơ hồ:

Ở phụ nữ

Phụ nữ có xu hướng xuất hiện triệu chứng không điển hình như: đau thượng vị, buồn nôn, mệt bất thường, tức ngực nhẹ hoặc khó thở thoáng qua. Nguyên nhân liên quan đến sự khác biệt về sinh lý mạch máu, độ nhạy cảm với đau và sự thay đổi hormone theo từng giai đoạn cuộc đời.

Ở người tiểu đường

Bệnh nhân tiểu đường lâu năm thường bị tổn thương hệ thần kinh ngoại biên (biến chứng thần kinh do đái tháo đường). Điều này làm suy giảm khả năng cảm nhận cơn đau:

• Cơn đau ngực không rõ ràng
• Biểu hiện chỉ là mệt mỏi, vã mồ hôi hoặc khó chịu nhẹ vùng bụng

Do đó, người tiểu đường rất dễ bỏ lỡ thời điểm điều trị tối ưu, khiến bệnh nhồi máu cơ tim diễn tiến âm thầm nhưng lại cực kỳ nguy hiểm.

Mỗi biểu hiện nhồi máu cơ tim đều xuất phát từ những biến đổi sinh lý – bệnh lý rất cụ thể trong cơ thể. Khi mạch vành bị tắc, tim không còn được cung cấp máu đầy đủ, từ đó tạo ra chuỗi phản ứng liên quan đến đau, khó thở, chóng mặt và nhiều triệu chứng toàn thân khác. Hiểu rõ cơ chế giúp người đọc phân biệt triệu chứng chính xác và tìm kiếm trợ giúp y tế kịp thời, giảm thiểu rủi ro biến chứng. 

4. Cách xử trí đúng khi xuất hiện biểu hiện nghi ngờ nhồi máu cơ tim

Khi xuất hiện biểu hiện nhồi máu cơ tim, thời gian là yếu tố quyết định sự sống. Mỗi phút trôi qua, cơ tim đều bị tổn thương thêm. Vì vậy, người bệnh cần biết rõ những việc nên làm và không nên làm để tránh nguy hiểm và tăng cơ hội cứu sống trong “giờ vàng”.

4.1 Những việc KHÔNG nên làm khi xuất hiện triệu chứng nghi ngờ nhồi máu cơ tim

Nhiều người vì chủ quan hoặc thiếu kiến thức về bệnh nhồi máu cơ tim nên xử trí sai cách, làm tình trạng trở nên nghiêm trọng hơn. Dưới đây là những điều tuyệt đối không được thực hiện:

• Không tự ý uống thuốc giảm đau, thuốc lá hay các loại thuốc không được bác sĩ chỉ định. Đồng thời, việc chờ xem triệu chứng “có đỡ không” cũng sẽ khiến người bệnh mất thời gian vàng để tái thông mạch vành bị tắc.
• Không tự lái xe đến bệnh viện, vì nguy cơ xảy ra loạn nhịp nguy hiểm, ngừng tim đột ngột trên đường rất cao. Người bệnh cần được theo dõi y tế ngay từ thời điểm gọi cấp cứu.

4.2 Những việc CẦN làm ngay để bảo toàn tính mạng

Khi có biểu hiện nhồi máu cơ tim, hành động đúng sẽ quyết định giữa sự sống và nguy cơ tử vong. Dưới đây là các bước cần thực hiện ngay:

• Gọi cấp cứu 115 ngay lập tức hoặc đến cơ sở y tế có can thiệp tim mạch 24/7. Với tình trạng tắc nghẽn mạch vành, thời gian từ khi xuất hiện triệu chứng đến khi tái thông mạch vành (đặt stent) càng ngắn thì tỷ lệ cứu sống càng cao.
• Nhai 1 viên aspirin 300 mg (nếu không có tiền sử dị ứng). Aspirin có tác dụng làm giảm kết tập tiểu cầu, giúp hạn chế cục máu đông tiến triển trong khi chờ nhân viên y tế đến hỗ trợ.
• Giữ bình tĩnh, ngồi hoặc nằm đầu cao để giảm gánh nặng cho tim. Hạn chế vận động mạnh, tránh tạo thêm áp lực lên cơ tim đang thiếu máu.

4.3 Vì sao nên đến Bệnh viện FV khi có biểu hiện nhồi máu cơ tim?

Trong xử trí biểu hiện nhồi máu cơ tim, điều quan trọng không chỉ là cấp cứu kịp thời mà còn phụ thuộc vào năng lực chuyên môn của bệnh viện tiếp nhận. Bệnh viện FV là một trong những đơn vị hiếm hoi tại Việt Nam đạt tiêu chuẩn quốc tế về cấp cứu tim mạch can thiệp.

4.3.1 Đội cấp cứu tim mạch can thiệp 24/7 – sẵn sàng trong mọi tình huống

Bệnh viện FV có đội ngũ bác sĩ tim mạch luôn túc trực, cùng hệ thống Cathlab hoạt động 24/7. Khi bệnh nhân đến viện, ê-kíp sẽ kích hoạt quy trình cấp cứu tim khẩn cấp ngay từ cổng cấp cứu, giúp rút ngắn tối đa thời gian đưa vào phòng can thiệp.

Thiết bị hiện đại – chẩn đoán nhanh, điều trị chính xác

Hệ thống chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu (ECG 12 chuyển đạo, siêu âm tim, CT mạch vành…) giúp bác sĩ nhận diện chính xác mức độ tổn thương. Đây là yếu tố quan trọng giúp xử trí hiệu quả bệnh nhồi máu cơ tim ngay trong những phút đầu.

Quy trình “70 phút vàng” – tối ưu thời gian can thiệp

Theo chuẩn quốc tế, thời gian từ khi bệnh nhân vào khoa cấp cứu đến khi tái thông mạch vành phải dưới 90 phút. Tuy nhiên, FV đặt mục tiêu khắt khe hơn, rút ngắn xuống dưới 70 phút.

• Bệnh nhân chỉ mất khoảng 10 phút từ khi vào cấp cứu đến khi được chuyển vào Cathlab.
• Thời gian hoàn tất đặt stent dưới 25 phút, giúp tái thông mạch vành nhanh chóng, giảm nguy cơ tổn thương vĩnh viễn mô cơ tim.

Đây là lợi thế vượt trội, đặc biệt quan trọng đối với người bệnh vào viện trong tình trạng có biểu hiện nhồi máu cơ tim diễn tiến nhanh, nguy cơ sốc tim hoặc ngừng tim.

4.3.2 Năng lực của Khoa Tim mạch & Tim mạch can thiệp – Bệnh viện FV

Bác sĩ đầu ngành – quy trình chuẩn quốc tế

TS.BS Hồ Minh Tuấn – Trưởng khoa Tim mạch & Tim mạch can thiệp, Bệnh viện FV là người trực tiếp triển khai nhiều cải tiến mang tính hệ thống, giúp nâng cao hiệu quả điều trị.

Một trong những sáng kiến quan trọng là mô hình reserve Cathlab, đảm bảo ê-kíp can thiệp luôn sẵn sàng ngay cả ngoài giờ hành chính. Nhờ đó, bệnh nhân có biểu hiện nhồi máu cơ tim được đưa vào can thiệp ngay mà không phải chờ đợi.

Xem ngay video: ĐIỀU TRỊ KHẨN CẤP NHỒI MÁU CƠ TIM | Bác sĩ Hồ Minh Tuấn – Trưởng khoa Tim mạch, Bệnh viện FV.

Tinh thần phối hợp như “đội đua F1”

Bác sĩ Tuấn chia sẻ rằng trong cấp cứu tim mạch, ngoài chuyên môn và thiết bị hiện đại, yếu tố cốt lõi là sự phối hợp nhuần nhuyễn giữa các bộ phận. Mỗi thành viên trong ê-kíp hoạt động như một đội đua Công thức 1 – mọi thao tác đều chuẩn xác, tối ưu và liên kết chặt chẽ để rút ngắn từng giây quý giá cho bệnh nhân.

Kết quả vượt trội – minh chứng bằng con số

Nhờ quy trình khép kín và chuyên môn cao:

• 99% ca nhồi máu cơ tim cấp tại Bệnh viện FV đáp ứng thời gian chuẩn quốc tế.
• Tỷ lệ sống hơn 95%, cao vượt mức trung bình và chứng minh hiệu quả của mô hình cấp cứu tim mạch tại Bệnh viện FV.

Đây là lý do Bệnh viện FV trở thành lựa chọn hàng đầu cho những trường hợp xuất hiện biểu hiện nhồi máu cơ tim cần xử trí khẩn cấp.

Nhồi máu cơ tim là tình trạng cấp cứu nguy hiểm, nhưng có thể cứu sống nếu được xử trí đúng và kịp thời. Để được thăm khám, tầm soát và điều trị bởi đội ngũ chuyên gia tim mạch hàng đầu, hãy liên hệ Khoa Tim mạch & Tim mạch can thiệp – Bệnh viện FV.

FV áp dụng thanh toán BHYT cho các trường hợp cấp cứu tim mạch, bệnh nhân được chi trả 100% quyền lợi BHYT.

Thông tin Bệnh viện FV:

• Số điện thoại: (028) 35 11 33 33
• Website: https://www.fvhospital.com/vi/

Địa chỉ Bệnh viện FV: Số 06 Nguyễn Lương Bằng, Phường Tân Mỹ (Quận 7 cũ), TP.Hồ Chí Minh