Biểu hiện viêm loét dạ dày ở trẻ nhỏ: Cách nhận biết sớm và điều trị an toàn

Biểu hiện viêm loét dạ dày ở trẻ nhỏ đôi khi chỉ bắt đầu từ một câu nói rất ngắn: “Con không muốn ăn nữa.” Nhưng phía sau sự biếng ăn, da tái nhợt hay cơn đau bụng thoáng qua là một câu chuyện y khoa phức tạp hơn nhiều. Không ít trẻ chỉ được thăm khám khi triệu chứng đã trở nên nghiêm trọng, vì ban đầu cha mẹ lầm tưởng đó là rối loạn tiêu hóa đơn thuần. Và đây chính là lý do các bác sĩ luôn nhấn mạnh: nếu phụ huynh không sớm nhận biết, viêm loét dạ dày có thể tiến triển âm thầm và gây tổn thương lâu dài cho hệ tiêu hóa non yếu của trẻ.

1. Vì sao trẻ nhỏ cũng có thể bị viêm loét dạ dày?

Nhiều phụ huynh từng nghĩ biểu hiện viêm loét dạ dày chỉ xảy ra ở người lớn, nhưng thực tế các bệnh lý tiêu hóa đang có xu hướng “trẻ hóa” và cần được nhận diện sớm hơn.

1.1 Thực trạng viêm loét dạ dày ở trẻ nhỏ hiện nay

Trong các nghiên cứu dịch tễ gần đây, tình trạng nhiễm vi khuẩn Helicobacter Pylori (HP) – tác nhân chính gây viêm loét dạ dày, đã được ghi nhận ngày càng nhiều ở trẻ nhỏ. Một phân tích trên hơn 150.000 trẻ em tại 60 quốc gia cho thấy tỷ lệ nhiễm HP toàn cầu đạt khoảng 32,3%.

Tại Việt Nam, một nghiên cứu tiến hành ở nhóm trẻ có triệu chứng tiêu hóa cho thấy tỷ lệ nhiễm HP lên tới gần 80%, nghĩa là cứ 10 trẻ nội soi thì có đến 8 trẻ có bằng chứng nhiễm HP. Một bài báo đăng trên tạp chí y học cộng đồng (năm 2024) báo cáo: trong 136 bệnh nhi 6 – 10 tuổi dương tính HP, có 93,4% trẻ biểu hiện đau bụng, và 26,5% có loét dạ dày tá tràng khi nội soi. Bài viết khác về chủ đề: “Trẻ em là đối tượng bị nhiễm HP cao nhất trong gia đình” trên Báo Thanh Niên cho biết, nhiều trẻ em thuộc hộ gia đình có người thân nhiễm HP được ghi nhận tỷ lệ nhiễm rất cao (trẻ dưới 9 tuổi có thể lên đến 96,2% nếu sống trong gia đình có HP).

Khi HP hoạt động kéo dài, lớp nhầy bảo vệ niêm mạc dạ dày bị bào mòn dần, dẫn đến tổn thương mạn tính. Đây là nguyên nhân khiến biểu hiện viêm loét dạ dày ở trẻ thường kín đáo hơn so với người lớn: chậm tăng cân, đầy bụng sau ăn, ăn kém hoặc mệt mỏi kéo dài. Nếu không có sự cảnh giác, các biểu hiện này dễ bị nhầm với rối loạn tiêu hóa nhẹ.

1.2 Những yếu tố làm tăng nguy cơ viêm loét dạ dày ở trẻ nhỏ

Dưới đây là các yếu tố chính làm tăng nguy cơ viêm loét dạ dày ở trẻ nhỏ mà các bậc cha mẹ nên đặc biệt chú ý. 

1.2.1 Nhiễm Helicobacter Pylori 

HP có khả năng tồn tại lâu dài dưới lớp chất nhầy bảo vệ dạ dày mà không dễ bị đào thải. Trẻ có thể nhiễm HP từ người thân trong gia đình hoặc từ thức ăn, nguồn nước chưa đảm bảo vệ sinh. Khi vi khuẩn HP hoạt động mạnh, nguy cơ xuất hiện dấu hiệu viêm loét dạ dày sẽ tăng rõ rệt, nhất là khi đi kèm thói quen ăn uống thiếu điều độ.

1.2.2 Thói quen ăn uống và sinh hoạt thiếu khoa học

Trẻ em thường có thói quen ăn vặt, tiêu thụ nhiều đồ chiên rán, ăn quá no, uống nước ngọt có gas hoặc thức khuya kéo dài. Những thói quen này làm tăng tiết dịch vị, trong khi niêm mạc dạ dày chưa kịp phục hồi, từ đó dễ dẫn đến biểu hiện viêm loét dạ dày. Trong nhiều trường hợp, trẻ còn xuất hiện tình trạng chậm tăng cân hoặc rối loạn tiêu hóa kéo dài, khiến các dấu hiệu bệnh thường bị bỏ qua nếu không được phát hiện sớm nguyên nhân viêm loét dạ dày ở trẻ.

1.2.3 Ảnh hưởng từ thuốc và stress tâm lý

Những trẻ phải dùng thuốc chống viêm hoặc giảm đau dài ngày (như NSAIDs hoặc Corticoid) có thể bị bào mòn niêm mạc dạ dày. Bên cạnh đó, áp lực học tập, lịch học dày đặc, thiếu ngủ hoặc căng thẳng tâm lý là yếu tố khiến hệ tiêu hóa mất cân bằng. 

Khi những yếu tố này diễn ra đồng thời, nguy cơ xuất hiện dấu hiệu viêm loét dạ dày hoặc triệu chứng viêm loét dạ dày tá tràng tăng đáng kể, đặc biệt ở trẻ đang trong giai đoạn dậy thì.

Nhiều trường hợp trẻ nhập viện vì đau bụng tái đi tái lại hoặc ăn uống thất thường. Khi được nội soi, các bác sĩ mới phát hiện loét hang vị hoặc tá tràng. Thực tế này cho thấy, nếu chỉ dựa vào những triệu chứng bên ngoài và chờ bệnh “tự khỏi”, tình trạng viêm loét dạ dày có thể âm thầm tiến triển, ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất, tâm lý và khả năng hấp thu dinh dưỡng của trẻ.

2. Biểu hiện viêm loét dạ dày ở trẻ nhỏ dễ bị bỏ qua

Phụ huynh nên biết rằng nhiều dấu hiệu ban đầu của loét dạ dày tá tràng ở trẻ thường rất nhẹ, dễ nhầm với rối loạn tiêu hóa, nhưng lại chính là lúc cần quan sát kỹ để phát hiện sớm.

2.1 Biểu hiện loét dạ dày ở trẻ giai đoạn sớm

• Trẻ có thể kêu đau bụng ở vùng thượng vị (tức phần trên rốn) trước hoặc sau khi ăn. Cơn đau thường ở mức âm ỉ, đôi khi quặn nhẹ hoặc cảm giác nóng rát; một vài bé bảo “đói bụng” ngay cả khi mới ăn xong. Đây là triệu chứng viêm loét dạ dày khá thường gặp. 
• Sau bữa ăn, nhất là khi trẻ dùng món ăn có nhiều dầu mỡ hoặc gia vị, có thể xuất hiện tình trạng buồn nôn, đầy hơi, ợ chua hoặc ợ hơi. Trẻ ăn ít hơn bình thường, hoặc ăn xong hay kêu khó chịu ở bụng, đó là những biểu hiện viêm loét dạ dày mà bố mẹ dễ bỏ qua. 
• Một số bé có biểu hiện mệt mỏi, thiếu năng lượng, da hơi tái hoặc xanh xao, chậm tăng cân so với bạn bè cùng tuổi. Khi niêm mạc dạ dày bị tổn thương kéo dài, hấp thu kém có thể ảnh hưởng dinh dưỡng. Thế nên, dấu hiệu viêm loét dạ dày thường không rõ ràng qua tình trạng đau bụng, mà thể hiện qua sức khỏe tổng thể sa sút. 

Những biểu hiện này thường xuất hiện rải rác, không đều, có khi vài tuần mới lặp lại. Do đó, dễ bị xem là rối loạn tiêu hóa thoáng qua và không được theo dõi kỹ.

2.2 Biểu hiện viêm loét dạ dày ở trẻ giai đoạn tiến triển

• Trong một số trường hợp, trẻ có thể nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen: Những dấu hiệu này cảnh báo xuất huyết tiêu hóa do loét. Đây là tình trạng cần đến bệnh viện để được thăm khám ngay. 
• Bé có thể sụt cân rõ rệt trong thời gian ngắn, ăn kém, biếng ăn, uể oải, da nhợt nhạt: Các biểu hiện viêm loét dạ dày đã trở nên rõ ràng, ảnh hưởng đến dinh dưỡng và sự phát triển toàn diện của trẻ. Trong nhiều ca loét dạ dày nặng, đau bụng có thể dữ dội hơn, đặc biệt về đêm, khiến bé khó ngủ, quấy khóc, ảnh hưởng tới tâm lý và giấc ngủ. 
• Có những trường hợp “loét câm”: trẻ không đau rõ, không nôn, không nói được đau bụng, chỉ biểu hiện thiếu máu, chán ăn và hấp thu kém. Những trường hợp này rất dễ bị bỏ sót nếu phụ huynh không để ý hoặc không làm các xét nghiệm chuyên sâu. 

Khi loét đã tiến triển, nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời, nguy cơ xuất huyết tiêu hóa, thiếu máu, suy dinh dưỡng hoặc biến chứng nặng sẽ tăng lên rõ rệt.

2.3 Những biểu hiện viêm loét dạ dày dễ nhầm với rối loạn tiêu hóa ở trẻ

Trẻ có thể chỉ than khóc vì “đầy bụng”, “bụng khó tiêu”, “ăn không tiêu”, “hay ợ hơi, ợ chua” sau khi ăn (nhất là bữa ăn nhiều dầu mỡ) mà không đau rõ cơn. Đây là các triệu chứng rất hay gặp ở rối loạn tiêu hóa chức năng nên phụ huynh thường chủ quan.

Nếu chỉ dựa vào việc thay đổi chế độ ăn hoặc cho uống men tiêu hóa mà không cải thiện rõ, phụ huynh dễ nghĩ trẻ “sắp khỏi” mà không đưa đi gặp bác sĩ. Trong các nghiên cứu, rất nhiều trẻ khi nội soi mới phát hiện ổ loét, dù trước đó từng được chẩn đoán là rối loạn tiêu hóa. 

Sự phát triển của dạ dày – ruột ở trẻ cùng với sinh lý hấp thu còn non khiến các biểu hiện viêm loét dạ dày có thể rất khác nhau, không điển hình như người lớn. Vì vậy, nếu trẻ có thay đổi kéo dài trong ăn uống, tiêu hóa, hấp thu hoặc thể trạng, phụ huynh nên cảnh giác hơn với khả năng là bệnh tiêu hóa thực thể, không nên chủ quan.

2.4 Khi nào cha mẹ nên đặt nghi vấn viêm loét dạ dày ở trẻ?

Cha mẹ nên cân nhắc đưa trẻ đến bệnh viện để được thăm khám chuyên khoa tiêu hóa nếu gặp một trong các trường hợp sau:

• Trẻ than đau bụng vùng thượng vị kéo dài, khởi phát trước hoặc sau ăn, đặc biệt sau bữa ăn nhiều dầu mỡ, đồ cay hoặc vào buổi tối.
• Trẻ thường xuyên buồn nôn, chán ăn, ăn kém, ăn không tiêu… kèm theo chậm tăng cân hoặc không tăng cân như bạn bè.
• Trẻ mệt mỏi, da nhợt, uể oải, đây là biểu hiện của hấp thu kém.
• Xuất hiện tình trạng nôn ra máu hoặc tiêu phân đen, sụt cân rõ rệt, da niêm nhạt 
• Triệu chứng tiêu hóa kéo dài vài tuần hoặc vài tháng, tái đi tái lại, không cải thiện sau khi điều chỉnh chế độ ăn hoặc dùng men tiêu hóa đơn giản.

Trong những tình huống này, trẻ nên được các bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa – nhi trực tiếp thăm khám. Nếu cần thiết, bác sĩ sẽ chỉ định nội soi dạ dày tá tràng bằng ống mềm phù hợp với trẻ em, kết hợp xét nghiệm vi khuẩn Helicobacter Pylori để xác định chính xác nguyên nhân gây loét.

Dưới đây là bảng so sánh giúp phụ huynh dễ nhận biết và đối chiếu giữa triệu chứng tiêu hóa thông thường và những biểu hiện nghi ngờ viêm loét dạ dày ở trẻ nhỏ.

(*) Ghi chú: Khi trẻ xuất hiện từ 1 – 2 yếu tố nghi ngờ biểu hiện viêm loét dạ dày ở trẻ nhỏ, đặc biệt nếu kéo dài hoặc tái đi tái lại, phụ huynh nên cân nhắc đưa trẻ đến gặp bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa – nhi để được đánh giá và làm các xét nghiệm cần thiết.

3. Điều trị và chăm sóc trẻ bị viêm loét dạ dày an toàn, hiệu quả tại Bệnh viện FV

Việc áp dụng đúng phác đồ điều trị và chăm sóc toàn diện đóng vai trò quyết định giúp trẻ có các biểu hiện viêm loét dạ dày có thể vượt qua giai đoạn loét, hồi phục nhanh, và hạn chế tái phát. Tại Bệnh viện FV, phương pháp điều trị bệnh lý tiêu hóa, gan mật cho trẻ em được xây dựng dựa trên chuẩn quốc tế, đồng thời kết hợp dinh dưỡng, tâm lý và theo dõi sát sao để đảm bảo an toàn và hiệu quả toàn diện.

3.1 Phác đồ điều trị chuẩn quốc tế và điều chỉnh phù hợp với trẻ em 

Khi xét nghiệm xác định trẻ nhiễm Helicobacter Pylori kèm với các dấu hiệu loét dạ dày tá tràng, bác sĩ sẽ áp dụng phác đồ phù hợp với độ tuổi và thể trạng. Phác đồ thường sử dụng kết hợp ba loại thuốc: thuốc ức chế bơm proton (PPI) cùng hai kháng sinh (ví dụ Amoxicillin và Clarithromycin, hoặc Amoxicillin và Metronidazole). Trong những trường hợp H. Pylori kháng thuốc hoặc điều trị lần đầu thất bại, phác đồ bốn thuốc có bổ sung Bismuth hoặc điều chỉnh kháng sinh theo kháng sinh đồ sẽ được cân nhắc.

Tại Bệnh viện FV, liều lượng thuốc được bác sĩ tuân thủ nghiêm ngặt theo cân nặng và độ tuổi của trẻ, đồng thời bệnh nhân được theo dõi sát để phát hiện kịp thời tác dụng phụ như rối loạn tiêu hóa hoặc dị ứng, nhằm bảo vệ hệ tiêu hóa còn non nớt của trẻ. Việc tuân thủ phác đồ điều trị giúp nhiều trẻ đạt kết quả tiệt trừ HP, niêm mạc dạ dày tá tràng hồi phục, giảm nguy cơ loét tái phát và biến chứng xuất huyết tiêu hóa. Nhờ đó, các biểu hiện viêm loét dạ dày ở trẻ được kiểm soát nhanh và hiệu quả.

3.2 Chăm sóc dinh dưỡng và tâm lý 

Một phần không thể thiếu khi điều trị loét dạ dày tá tràng ở trẻ là chế độ ăn và sinh hoạt phù hợp. Sau khi điều trị nội khoa, trẻ thường được hướng dẫn chế độ:

• Ăn các thức ăn dễ tiêu: cháo, súp, rau luộc, ít gia vị, hạn chế đồ chiên rán, cay nóng, nhiều dầu mỡ hoặc nước ngọt, đồ uống có gas.
• Chia nhỏ bữa ăn, ăn đúng giờ, không để trẻ ăn quá no hoặc bỏ bữa, giảm áp lực cho dạ dày.
• Đảm bảo ngủ đủ giấc, giảm stress học tập, tránh thức khuya. Vì stress và rối loạn sinh hoạt có thể kích thích tiết acid, cản trở quá trình tái tạo niêm mạc.

Đặc biệt, Bệnh viện FV cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe tại nhà, hỗ trợ phụ huynh theo dõi dinh dưỡng và tình trạng tiêu hóa của trẻ. Các đầu bếp của FV Bistro sẵn sàng chế biến những bữa ăn đủ dinh dưỡng, phù hợp với tình trạng viêm loét dạ dày, dựa trên tư vấn chuyên môn từ bác sĩ và chuyên gia dinh dưỡng. Bữa ăn này được giao tận nơi, giúp cha mẹ dễ dàng duy trì chế độ ăn lành mạnh cho con mà không lo thiếu hụt dinh dưỡng.

Khuyến khích cha mẹ đồng hành cùng trẻ trong việc giảm stress, quan sát sát các dấu hiệu bất thường về ăn uống, giấc ngủ hay mệt mỏi, để kịp thời phát hiện tái phát hoặc biến chứng. Việc chăm sóc kết hợp giữa y khoa, dinh dưỡng và tâm lý giúp trẻ hồi phục toàn diện, cải thiện chất lượng sống và giảm nguy cơ xuất hiện các triệu chứng viêm loét dạ dày tá tràng nghiêm trọng.

3.3 Ưu thế điều trị viêm loét dạ dày cho trẻ tại Khoa Tiêu Hóa & Gan Mật, Bệnh viện FV

Lựa chọn Bệnh viện FV mang đến nhiều lợi thế cho trẻ có biểu hiện viêm loét dạ dày:

• Đội ngũ bác sĩ chuyên khoa giàu kinh nghiệm, từ chuyên khoa II trở lên với nhiều năm kinh nghiệm lâm sàng, đảm bảo hiểu rõ đặc thù tiêu hóa nhi, điều chỉnh phác đồ phù hợp.
• Cơ sở vật chất hiện đại: hệ thống nội soi ống mềm dành cho trẻ em, cùng các thiết bị chẩn đoán và can thiệp tiên tiến, giúp phát hiện sớm tổn thương, giảm khó chịu và lo lắng cho trẻ và gia đình.
• Dịch vụ toàn diện: tư vấn dinh dưỡng, theo dõi sau điều trị, hỗ trợ bảo hiểm linh hoạt theo chính sách BHYT mới nhất. Bệnh nhân có BHYT đến khám và điều trị tại Bệnh viện FV được BHYT chi trả 100% quyền lợi; đồng thời FV triển khai cộng gộp BHYT, bảo hiểm tư nhân, thẻ hội viên và chính sách trả góp 0% lãi suất.
• Quy trình điều trị chuyên biệt, cá nhân hóa: từ nội soi, chẩn đoán, điều trị, chăm sóc hậu khám đến theo dõi tái phát, giúp tối ưu hiệu quả lâu dài, bảo vệ sức khỏe tiêu hóa và phát triển toàn diện cho trẻ.

Nhờ áp dụng phác đồ điều trị theo chuẩn quốc tế kết hợp chăm sóc dinh dưỡng và hỗ trợ tâm lý, cùng đội ngũ bác sĩ chuyên môn cao, trẻ có biểu hiện viêm loét dạ dày khi điều trị tại Bệnh viện FV sẽ được hồi phục an toàn, hiệu quả, đồng thời giảm tối đa nguy cơ biến chứng và tái phát

KHOA TIÊU HÓA & GAN MẬT – BỆNH VIỆN FV: QUY TỤ BÁC SĨ KINH NGHIỆM CÙNG CÔNG NGHỆ Y KHOA TỐI TÂN

4. Cách phòng ngừa viêm loét dạ dày ở trẻ nhỏ hiệu quả

Để giảm nguy cơ trẻ phải đối mặt với các biểu hiện viêm loét dạ dày, cha mẹ cần chú trọng xây dựng lối sống và chế độ dinh dưỡng khoa học, kết hợp theo dõi sức khỏe định kỳ. Những biện pháp phòng ngừa dưới đây giúp trẻ phát triển khỏe mạnh và hạn chế các vấn đề tiêu hóa nghiêm trọng.

4.1 Xây dựng thói quen ăn uống lành mạnh cho trẻ

Thói quen ăn uống đóng vai trò then chốt trong việc ngăn ngừa các biểu hiện viêm loét dạ dày. Cha mẹ nên đảm bảo trẻ ăn đúng bữa, không bỏ bữa sáng và hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, đồ chiên rán, cay nóng hay nhiều dầu mỡ. 

Tăng cường rau củ, trái cây, thực phẩm dễ tiêu hóa và giàu dinh dưỡng. Chia nhỏ bữa ăn, khuyến khích trẻ nhai kỹ giúp giảm áp lực cho dạ dày và hỗ trợ quá trình tiêu hóa.

4.2 Giúp trẻ giảm căng thẳng khi học tập

Stress và áp lực học đường là yếu tố có thể kích thích tiết acid dạ dày, làm tăng nguy cơ xuất hiện biểu hiện viêm loét dạ dày. Vì vậy, cha mẹ cần tạo môi trường học tập thoải mái, khuyến khích trẻ tham gia các hoạt động vận động thể thao, nghỉ ngơi hợp lý và ngủ đủ giấc. Những thói quen này vừa giúp tinh thần trẻ sảng khoái, vừa hỗ trợ hệ tiêu hóa hoạt động hiệu quả hơn.

4.3 Khám sức khỏe định kỳ tại Bệnh viện FV 

Đối với trẻ có tiền sử đau bụng, khó tiêu hoặc gia đình có người mắc bệnh dạ dày, việc khám sức khỏe định kỳ là rất quan trọng. Tại Bệnh viện FV, các bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa – nhi sẽ cùng hội chẩn để tiến hành đánh giá toàn diện, giúp phát hiện sớm biểu hiện viêm loét dạ dày, từ đó tư vấn chế độ dinh dưỡng, sinh hoạt và can thiệp y tế kịp thời nếu cần. Việc thăm khám định kỳ không chỉ bảo vệ sức khỏe tiêu hóa của trẻ mà còn giảm nguy cơ biến chứng lâu dài.

Khám sức khỏe tiêu hóa định kỳ cho trẻ tại Bệnh viện FV ngay hôm nay để phát hiện sớm biểu hiện viêm loét dạ dày. Nhận tư vấn chuyên gia và chế độ dinh dưỡng cá nhân hóa từ đội ngũ bác sĩ tiêu hóa nhi hàng đầu.

Thông tin Bệnh viện FV:

• Số điện thoại: (028) 35 11 33 33
• Website: https://www.fvhospital.com/vi/
• Địa chỉ Bệnh viện FV: Số 06 Nguyễn Lương Bằng, Phường Tân Mỹ (Quận 7 cũ), TP.Hồ Chí Minh