Phân biệt dấu hiệu bị viêm xoang ở trẻ em với viêm đường hô hấp trên

Dấu hiệu bị viêm xoang ở trẻ em thường dễ bị nhầm lẫn với các bệnh lý hô hấp thông thường, khiến nhiều phụ huynh lầm tưởng rằng viêm xoang chỉ xảy ra ở người lớn. Thực tế, trẻ em và trẻ sơ sinh, vẫn có thể mắc viêm xoang, bao gồm cả viêm xoang mũi dị ứng. Theo thống kê, nhóm bệnh nhi bị viêm xoang chiếm khoảng 0,1% trong tổng số bệnh nhân viêm xoang, trong đó chủ yếu là viêm hệ thống xoang sàng.

1. Viêm xoang ở trẻ em là gì? Vì sao dễ nhầm với viêm đường hô hấp trên?

Hệ thống xoang ở vùng mặt gồm nhiều khoang rỗng được lót bởi niêm mạc: xoang hàm, xoang sàng, xoang trán và xoang bướm. Những khoang này giúp giảm trọng lượng hộp sọ, đóng vai trò điều hòa khí – nhiệt và hỗ trợ cộng hưởng âm thanh khi nói. Khi lớp niêm mạc này bị tổn thương do virus, vi khuẩn, nấm, khói bụi hoặc các tác nhân gây dị ứng, tình trạng viêm xoang mũi dị ứng và viêm xoang do nhiễm trùng có thể khởi phát.

Ở trẻ em, nhiều phụ huynh băn khoăn về dấu hiệu bị viêm xoang vì bệnh thường bị nhầm lẫn với viêm đường hô hấp trên như cảm lạnh, viêm mũi cấp do virus hoặc viêm họng. Lý do chính là triệu chứng ban đầu thường chưa rõ rệt và trẻ nhỏ chưa thể mô tả chính xác sự khó chịu của mình.

1.1 Sinh lý phát triển của hệ xoang ở trẻ nhỏ

Khác với người lớn, hệ thống xoang của trẻ em đang trong quá trình hình thành và phát triển:

• Từ tuần thứ 4 của thai kỳ, xoang bắt đầu phát triển từ tế bào sàng.
• Xoang hàm thường xuất hiện khi trẻ khoảng 3 – 4 tuổi.
• Xoang trán và xoang bướm thường phát triển đầy đủ hơn ở trẻ từ 7 – 8 tuổi.
• Hệ thống xoang chỉ hoàn thiện về kích thước và chức năng sau khoảng 20 tuổi.

Vì kích thước các xoang nhỏ và chưa hoàn chỉnh, viêm xoang ở trẻ thường khiến dịch tiết khó dẫn lưu, gây ứ đọng và dễ lan rộng nhiều xoang cùng lúc. Điều này khiến việc chẩn đoán dựa trên hình ảnh học như nội soi xoang hoặc chụp CT-scan trở nên cần thiết để phân biệt với viêm đường hô hấp thông thường.

1.2 Tại sao dễ nhầm lẫn với viêm đường hô hấp trên?

Nhiều triệu chứng đầu tiên của dấu hiệu bị viêm xoang ở trẻ rất giống với viêm đường hô hấp trên (như cảm lạnh):

• Trẻ bị nghẹt mũi, chảy nước mũi
• Ho khan hoặc ho do dịch chảy sau mũi
• Hắt hơi, khó chịu vùng mũi – mặt
• Sốt nhẹ hoặc không sốt rõ rệt

Vì vậy, cha mẹ và thậm chí cả người chăm sóc dễ nhầm các biểu hiện này là “cảm lạnh”, đặc biệt khi các triệu chứng này xuất hiện theo mùa hoặc sau khi tiếp xúc với vi khuẩn – virus đường hô hấp.

Đặc biệt, viêm xoang mũi dị ứng ở trẻ có thể bùng phát khi trẻ tiếp xúc yếu tố dị nguyên như phấn hoa, lông động vật, bụi mịn… khiến triệu chứng kéo dài và tái phát mà không tự khỏi sau vài ngày như viêm đường hô hấp trên.

1.3 Thực trạng viêm xoang ở trẻ em Việt Nam

Các yếu tố môi trường như ô nhiễm không khí, khói thuốc lá thụ động và môi trường giáo dục đông trẻ đều gia tăng nguy cơ nhiễm khuẩn đường hô hấp trên ở trẻ. Theo nghiên cứu tại nhiều bệnh viện nhi khoa tại Việt Nam, trong tổng số trẻ em mắc các bệnh lý tai mũi họng ở trường học, khoảng 1,7% trẻ được ghi nhận có viêm xoang. Đây là con số không lớn nhưng đáng lưu ý vì dấu hiệu bị viêm xoang ở trẻ thường tiến triển âm thầm và kéo dài.

1.4 Những điểm khác biệt giúp phân biệt với viêm đường hô hấp trên

Nhận diện sớm các đặc điểm này giúp phụ huynh và bác sĩ phân biệt rõ hơn giữa bệnh viêm đường hô hấp trên thông thường và dấu hiệu bị viêm xoang, đặc biệt là khi cần can thiệp sớm hoặc chuyển khám chuyên khoa.

2. Dấu hiệu bị viêm xoang ở trẻ em cha mẹ cần đặc biệt lưu ý

Nhận biết sớm dấu hiệu bị viêm xoang ở trẻ nhỏ đóng vai trò rất quan trọng, bởi các triệu chứng thường mờ nhạt và dễ bị nhầm với các bệnh lý đường hô hấp trên. Theo các bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng, trẻ em khi bị viêm xoang thường biểu hiện rất khác so với người lớn vì cấu trúc xoang chưa phát triển hoàn chỉnh. Dưới đây là những dấu hiệu viêm xoang thường gặp mà cha mẹ cần theo dõi kỹ để tránh bỏ sót bệnh.

2.1 Nghẹt mũi, chảy dịch mũi đặc kéo dài trên 10 ngày

Đây là biểu hiện của viêm xoang phổ biến nhất ở trẻ nhỏ. Nếu nước mũi không còn loãng như cảm lạnh thông thường mà chuyển sang dạng đặc, màu vàng hoặc xanh, kéo dài trên 10 ngày, nhiều khả năng trẻ đang gặp dấu hiệu bệnh viêm xoang.

Cha mẹ cần lưu ý:

• Dịch nhầy đặc khiến trẻ khó thở, quấy khóc và ngủ không yên.
• Trẻ lớn có thể mô tả cảm giác “nặng mặt”, “khó thở bằng mũi”.
• Dịch mũi đặc kéo dài là đặc trưng quan trọng để phân biệt với viêm mũi do virus (thường tự khỏi sau 5 – 7 ngày).

Trường hợp trẻ bị dấu hiệu viêm xoang mũi dị ứng, dịch mũi có thể trong hoặc trắng nhưng kéo dài, kèm theo hắt hơi và ngứa mũi.

2.2 Trẻ ho nhiều về đêm hoặc sáng sớm

Ho kéo dài, đặc biệt về đêm và lúc mới ngủ dậy, là dấu hiệu thường gặp ở trẻ viêm xoang. Nguyên nhân là dịch viêm ứ đọng trong xoang chảy xuống họng khi trẻ nằm, kích thích vùng hầu họng gây ho.

Điểm cần phân biệt:

• Ho do viêm xoang thường không đáp ứng tốt với siro ho thông thường.
• Ho tăng lên khi trẻ nằm ngửa hoặc trời trở lạnh.
• Ho kéo dài >10 ngày là dấu hiệu quan trọng để phân biệt với nhiễm virus đường hô hấp trên.

2.3 Hơi thở hôi, miệng có mùi khó chịu

Nhiều phụ huynh không biết rằng hơi thở hôi cũng là một dấu hiệu bị viêm xoang điển hình. Điều này xảy ra khi:

• Dịch mủ đọng trong các xoang chảy xuống họng
• Trẻ phải thở bằng miệng do nghẹt mũi, làm khô khoang miệng
• Vi khuẩn phát triển mạnh gây mùi khó chịu

Hơi thở hôi kéo dài trong nhiều tuần mặc dù trẻ không có vấn đề răng miệng thường là biểu hiện của viêm xoang mà cha mẹ không nên bỏ qua.

2.4 Đau đầu, đau vùng má hoặc quanh mắt

Ở trẻ lớn hơn (trên 6 tuổi), đau đầu vùng trán, má và hốc mắt là một trong những dấu hiệu bị viêm xoang rõ rệt. Mức độ đau tăng khi:

• Trẻ cúi xuống
• Trời lạnh, ẩm
• Trẻ vận động mạnh

Với trẻ nhỏ, thay vì mô tả đau, trẻ thường:

• Sờ vào vùng má hoặc vùng giữa hai mắt
• Khóc khi cúi đầu
• Cáu gắt, khó chịu kéo dài

Triệu chứng đau thường không xuất hiện trong viêm đường hô hấp trên thông thường, giúp cha mẹ phân biệt dễ hơn.

2.5 Mệt mỏi, biếng ăn, giảm tập trung

Khi tình trạng viêm kéo dài, trẻ có thể gặp:

• Mệt mỏi
• Chán ăn
• Khó tập trung trong học tập
• Bứt rứt, khó chịu cả ngày

Các bác sĩ nhấn mạnh rằng viêm xoang mạn tính ở trẻ làm giảm chất lượng giấc ngủ, gây thiếu oxy tạm thời do nghẹt mũi, dẫn đến mệt mỏi kéo dài. Đây là dấu hiệu bị viêm xoang ít đặc trưng nhưng rất quan trọng để đánh giá mức độ ảnh hưởng đến sức khỏe toàn thân.

3. Những biến chứng nguy hiểm của bệnh viêm xoang ở trẻ em

Viêm xoang ở trẻ em nếu không được điều trị đúng cách có thể tiến triển nặng và dẫn đến nhiều biến chứng đáng lo ngại. Đây cũng là nhóm bệnh lý có dấu hiệu bị viêm xoang dễ bị bỏ sót, khiến tình trạng kéo dài và tác động trực tiếp đến hô hấp, thị giác, thính giác và cả hệ thần kinh trung ương. 

3.1 Biến chứng tại đường hô hấp và tai mũi họng

Viêm xoang kéo dài làm dịch mủ ứ đọng, tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn phát triển, dẫn đến:

• Viêm họng mạn tính: do dịch mủ chảy xuống họng liên tục, gây kích ứng niêm mạc.
• Viêm tai giữa ứ dịch: trẻ thường than đau tai, nghe kém hoặc quấy khóc khi nằm vì ống tai mũi họng thông nhau.
• Polyp mũi: hậu quả của viêm mũi xoang mạn tính lâu ngày, làm trẻ nghẹt mũi nặng, ngủ ngáy, thở bằng miệng.

Đây là những biến chứng xảy ra khi dấu hiệu bị viêm xoang không được phát hiện sớm, khiến bệnh âm thầm tiến triển.

3.2 Biến chứng ở đường hô hấp dưới

Tình trạng viêm kéo dài có thể lan xuống khí quản và phổi, gây:

• Viêm phế quản mạn tính
• Hen suyễn tái phát hoặc nặng hơn
• Nhức đầu dai dẳng do xoang không được dẫn lưu tốt

Các bác sĩ Tai Mũi Họng ghi nhận rằng trẻ có cơ địa dị ứng dễ gặp những biến chứng này, đặc biệt khi đi kèm yếu tố môi trường như khói bụi, thời tiết lạnh hoặc không khí ô nhiễm.

3.3 Biến chứng tại mắt

Hệ thống xoang của trẻ nằm gần hốc mắt, vì vậy một số biến chứng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến thị lực:

• Viêm dây thần kinh thị giác sau nhãn cầu
• Viêm tấy ổ mắt, viêm mí mắt
• Viêm túi lệ, gây chảy nước mắt liên tục

Đây là biến chứng nặng, có thể đe dọa thị lực nếu không điều trị kịp thời.

3.4 Biến chứng tại xương và tĩnh mạch

Một số trường hợp nặng có thể gặp:

• Viêm cốt – tủy xương vùng mặt
• Viêm tắc tĩnh mạch hang, tình trạng nguy hiểm cần cấp cứu

Đây là các biến chứng ít gặp nhưng có thể xảy ra khi dấu hiệu bị viêm xoang kéo dài, không điều trị đúng phác đồ.

3.5 Biến chứng nguy hiểm liên quan đến thần kinh

Vi khuẩn từ xoang có thể lan lên hệ thần kinh trung ương, gây:

• Viêm màng não
• Viêm não
• Áp xe não

Những biến chứng này đe dọa tính mạng và có thể để lại di chứng nặng nề nếu không can thiệp kịp thời.

4. Cách phân biệt viêm xoang với viêm đường hô hấp trên ở trẻ nhỏ

Trong một năm, trẻ có thể mắc 6 – 8 đợt viêm đường hô hấp trên. Chính vì vậy, việc phân biệt bệnh với dấu hiệu bị viêm xoang là rất cần thiết để tránh điều trị nhầm, gây kéo dài triệu chứng.

4.1 Vì sao hai bệnh lý dễ bị nhầm lẫn?

Cả viêm xoang và viêm đường hô hấp trên đều gây nghẹt mũi, ho, chảy nước mũi, sốt… khiến phụ huynh khó nhận biết. Tuy nhiên:

• Viêm đường hô hấp trên thường tự khỏi sau 5 – 7 ngày.
• Viêm xoang khiến trẻ có triệu chứng kéo dài trên 10 ngày, kèm dấu hiệu mệt mỏi, dịch mũi đặc và hơi thở hôi.

Các bác sĩ nhận định rằng trẻ nhỏ có cấu trúc xoang chưa hoàn thiện, kích thước nhỏ nên biểu hiện lâm sàng không điển hình, khiến việc chẩn đoán càng khó khăn.

4.2 Đặc điểm nhận biết trẻ bị viêm xoang

Trẻ bị viêm xoang thường xuất hiện triệu chứng sau một đợt viêm mũi họng cấp kéo dài hơn một tuần. Một số đặc điểm nổi bật:

• Dịch mũi vàng hoặc xanh đặc, mùi hôi
• Sốt nhẹ dai dẳng
• Ho nhiều về đêm do đờm chảy xuống họng
• Hơi thở hôi, dễ nôn khi ho
• Mệt mỏi, chán ăn

Trong khi đó, viêm đường hô hấp trên thường:

• Thuyên giảm sau 5 – 7 ngày
• Ho từng cơn, có thể khan hoặc có đờm
• Nghẹt mũi, đau họng nhưng không kéo dài
• Dịch mũi ban đầu trong, sau chuyển đục nhưng không kéo dài quá 1 tuần

4.3 Dấu hiệu đặc trưng ở từng độ tuổi

Ở trẻ sơ sinh và trẻ bú mẹ

• Bú ngắt quãng do nghẹt mũi
• Ngủ không sâu, quấy khóc, thở ngáy
• Hốc mắt thâm nhẹ, mệt mỏi
• Dễ nôn trớ do dịch mũi chảy xuống họng

Ở trẻ lớn hơn

• Kêu đau đầu, nặng mặt
• Giảm tập trung, buồn ngủ
• Có thể sưng nề vùng má hoặc góc trong mắt khi có dấu hiệu bị viêm xoang sàng

4.4 Khám và chẩn đoán viêm xoang ở trẻ

Khi thăm khám, bác sĩ thường ghi nhận:

• Niêm mạc mũi phù nề
• Dịch mủ vàng – xanh đọng nhiều tại khe giữa
• Một số trẻ lâu ngày có polyp mũi

Trong trường hợp nghi ngờ biến chứng, bác sĩ có thể chỉ định:

• X-quang xoang
• CT-scan xoang để đánh giá mức độ tổn thương chính xác hơn

5. Cách phòng tránh bệnh viêm xoang ở trẻ em

Viêm xoang ở trẻ nhỏ có thể tiến triển nhanh và để lại nhiều hệ lụy nguy hiểm nếu không được chăm sóc đúng cách. Khi cha mẹ hiểu rõ dấu hiệu bị viêm xoang, trẻ sẽ được phát hiện sớm và điều trị kịp thời, hạn chế tối đa biến chứng. Dưới đây là những biện pháp phòng ngừa quan trọng, được khuyến cáo bởi các bác sĩ Tai Mũi Họng và nhi khoa:

5.1. Vệ sinh mũi – họng đúng cách cho trẻ

Dị ứng, cảm lạnh hoặc viêm mũi kéo dài đều có thể làm tăng nguy cơ viêm xoang. Vì vậy, cha mẹ cần:

• Rửa mũi thường xuyên bằng nước muối sinh lý hoặc nước biển sâu để làm loãng dịch nhầy, ngăn vi khuẩn phát triển.
• Hạn chế tự ý xịt rửa bằng áp lực cao vì có thể gây tổn thương niêm mạc mũi trẻ.

Việc vệ sinh đúng cách giúp ngăn viêm xoang tiến triển nặng, giảm nguy cơ xuất hiện thêm dấu hiệu viêm xoang như nghẹt mũi kéo dài hay dịch mũi đổi màu.

5.2. Hạn chế các yếu tố kích hoạt dị ứng

Nhiều trẻ có cơ địa dị ứng, dễ xuất hiện dấu hiệu viêm xoang mũi dị ứng khi tiếp xúc với dị nguyên. Cha mẹ nên:

• Giữ nhà cửa thoáng và sạch, loại bỏ bụi bẩn, nấm mốc.
• Hạn chế tiếp xúc với thú cưng nếu trẻ nhạy cảm lông động vật.
• Không hút thuốc trong nhà.
• Sử dụng máy tạo ẩm trong mùa hanh khô để tránh niêm mạc mũi bị kích ứng.

Việc tránh dị nguyên là một trong những biện pháp giảm tái phát dấu hiệu bệnh viêm xoang hiệu quả nhất ở trẻ.

5.3. Tăng cường sức đề kháng cho trẻ

Một hệ miễn dịch khỏe mạnh giúp trẻ chống lại virus đường hô hấp – yếu tố dễ dẫn đến viêm mũi xoang.

• Cho trẻ ngủ đủ giấc.
• Tăng cường dinh dưỡng giàu vitamin A – C – E.
• Khuyến khích vận động mỗi ngày.
• Tiêm phòng đầy đủ, đặc biệt là cúm và phế cầu.

5.4. Đưa trẻ đi gặp bác sĩ sớm khi có triệu chứng kéo dài

Cha mẹ tuyệt đối không tự ý mua thuốc hoặc ngừng thuốc khi trẻ chưa tái khám.
Các bác sĩ khuyến nghị nên đưa trẻ đến cơ sở y tế khi:

• Nghẹt mũi hoặc chảy dịch đặc trên 7 – 10 ngày
• Ho về đêm kéo dài
• Trẻ mệt, biếng ăn, hơi thở có mùi
• Sốt nhẹ không rõ nguyên nhân

Điều trị đúng phác đồ sẽ ngăn ngừa các biến chứng như viêm tai giữa, viêm phế quản hoặc tổn thương ổ mắt.

6. Vì sao nên điều trị viêm xoang và viêm đường hô hấp trên cho trẻ tại Bệnh viện FV?

Điều trị viêm xoang ở trẻ đòi hỏi sự phối hợp giữa chuyên môn Tai Mũi Họng và Nhi khoa. Bệnh viện FV là một trong số ít cơ sở thực hiện được quy trình đa chuyên khoa bài bản, ưu tiên an toàn và hiệu quả điều trị lâu dài.

6.1. Chẩn đoán chính xác – tiếp cận chuyên sâu

Tại FV, bác sĩ sẽ thăm khám trực tiếp và đánh giá niêm mạc mũi – họng bằng nội soi, kết hợp khi cần thiết các phương tiện hiện đại như:

• X-quang xoang
• CT scan xoang
• MRI
• Nội soi mũi xoang độ phân giải cao

Nhờ đó, việc xác định mức độ viêm, vị trí tổn thương và bất thường giải phẫu được thực hiện chính xác. Đây là bước quan trọng để phân biệt dấu hiệu bị viêm xoang với các triệu chứng hô hấp thông thường, tránh chẩn đoán sai và điều trị nhầm.

6.2. Điều trị cá nhân hóa theo từng mức độ bệnh

Theo TS.BS Võ Công Minh – Trưởng khoa Tai Mũi Họng, Bệnh viện FV, phác đồ điều trị phụ thuộc nguyên nhân và thời gian mắc bệnh:

• Viêm xoang cấp: thường điều trị 7 – 14 ngày bằng thuốc kháng sinh, kháng viêm, thuốc giảm phù nề và nước muối sinh lý để hỗ trợ dẫn lưu.
• Viêm xoang mạn: có thể kéo dài 4 – 6 tuần, cần đánh giá yếu tố nền như trào ngược dạ dày thực quản, dị ứng hoặc bất thường cấu trúc mũi.
• Chỉ định phẫu thuật: cân nhắc khi bệnh tái phát nhiều lần hoặc không đáp ứng điều trị nội khoa. Một số can thiệp gồm: nạo VA, mở rộng lỗ thông xoang, chỉnh sửa bất thường vách ngăn, loại bỏ polyp.

Tất cả quy trình đều tuân thủ tiêu chuẩn vô trùng nghiêm ngặt, giảm tối đa nguy cơ nhiễm khuẩn chéo cho trẻ.

Bác sĩ Bệnh viện FV tư vấn trị dứt điểm bệnh viêm xoang

6.3. Hệ thống Nhi khoa – Tai Mũi Họng phối hợp chặt chẽ

Khoa Nhi của FV tiếp nhận hầu hết các bệnh lý trẻ thường gặp: sốt virus, viêm tai giữa, viêm phổi, viêm hô hấp… Khi nghi ngờ viêm xoang, trẻ được hội chẩn đa chuyên khoa để có chẩn đoán toàn diện và phác đồ điều trị phù hợp nhất.

Cha mẹ không còn nỗi lo trẻ sợ hãi khi khám bệnh, bởi đội ngũ điều dưỡng – bác sĩ tại Bệnh viện FV được đào tạo bài bản về tâm lý nhi khoa, luôn tạo cảm giác dễ chịu và an toàn cho trẻ.

Kết luận

Viêm xoang ở trẻ em là bệnh lý hô hấp phổ biến nhưng lại dễ bị nhầm với viêm đường hô hấp trên do có nhiều biểu hiện tương đồng. Tuy nhiên, việc nhận diện đúng dấu hiệu bị viêm xoang mang ý nghĩa quan trọng, giúp cha mẹ đưa trẻ đến bệnh viện kịp thời, ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm như viêm tai giữa, viêm phổi, viêm ổ mắt hay thậm chí tổn thương thần kinh. Khi trẻ xuất hiện các triệu chứng kéo dài như nghẹt mũi, ho về đêm, hơi thở hôi, đau vùng mặt hoặc mệt mỏi bất thường, cha mẹ tuyệt đối không nên xem nhẹ mà cần cho trẻ được thăm khám chuyên khoa càng sớm càng tốt.

Bên cạnh việc điều trị đúng phác đồ, việc hạn chế tác nhân kích ứng, vệ sinh mũi hằng ngày, duy trì môi trường sống trong lành và tăng cường sức đề kháng cũng góp phần quan trọng giúp giảm nguy cơ tái phát bệnh viêm xoang.

Nếu con bạn đang gặp các dấu hiệu bị viêm xoang hoặc những biểu hiện nghi ngờ liên quan đến đường hô hấp, đừng chần chừ. Hãy đưa trẻ đến Khoa Nhi hoặc Khoa Tai Mũi Họng của Bệnh viện FV để được thăm khám và điều trị chuyên sâu.

Tại Bệnh viện FV, trẻ được khám trực tiếp bởi đội ngũ bác sĩ đầu ngành như TS.BS Võ Công Minh cùng hệ thống thiết bị chẩn đoán hiện đại (nội soi, CT-scan, X-quang, xét nghiệm chuyên sâu). Mỗi trường hợp đều được cá nhân hóa phác đồ, giúp việc điều trị an toàn, hiệu quả và giảm tối đa nguy cơ tái phát.

Thông tin Bệnh viện FV:

• Số điện thoại: (028) 35 11 33 33
• Website: https://www.fvhospital.com/vi/
• Địa chỉ Bệnh viện FV: Số 06 Nguyễn Lương Bằng, Phường Tân Mỹ (Quận 7 cũ), TP.Hồ Chí Minh