84% bệnh nhân ung thư vú được giảm liều bức xạ nhờ kỹ thuật hít sâu nín thở tại FV

Xạ trị là một “vũ khí” quan trọng trong điều trị ung thư; song đi kèm hiệu quả tiêu diệt khối u, nỗi lo lớn của nhiều bệnh nhân, đặc biệt là ung thư vú, lại nằm ở nguy cơ ảnh hưởng đến tim và các cơ quan lành xung quanh. Tại Bệnh viện FV, kỹ thuật ‘hít sâu nín thở’ (DIBH) cho thấy hiệu quả rõ rệt khi giúp hơn 84% bệnh nhân ung thư vú giảm nguy cơ biến chứng tim mạch.

Giảm liều bức xạ lên tim nhờ cơ chế hít sâu nín thở

Trong xạ trị ung thư vú, đặc biệt là vú trái, tim nằm rất gần vùng cần chiếu xạ. Điều này khiến bác sĩ luôn phải cân nhắc giữa hiệu quả điều trị và nguy cơ tổn thương tim và mạch vành – biến chứng nguy hiểm tới sức khỏe bệnh nhân.

Từ năm 2019, Trung tâm Điều trị Ung thư Hy Vọng (Bệnh viện FV) đã tiên phong đưa vào ứng dụng kỹ thuật hít sâu nín thở DIBH (Deep Inspiration Breath Hold), kết hợp với hệ thống kiểm soát nhịp thở chủ động ABC (Active Breathing Control), nhằm kiểm soát chuyển động trong quá trình xạ trị.

Bệnh nhân được ngậm dụng cụ kiểm soát nhịp thở ABC để bắt đầu quá trình hít sâu nín thở DIBH trong lúc xạ trị. Ảnh: FV

ThS.BS Nguyễn Huỳnh Hà Thu chia sẻ kỹ thuật DIBH tại hội nghị khoa học về xạ trị. Ảnh: FV

Tại Hội nghị khoa học thường niên Chi hội Kỹ thuật Xạ trị TP.HCM lần 3 với chủ đề “Phương pháp tiếp cận đa ngành trong xạ trị và quản lý chuyển động xạ trị vùng ngực và bụng” diễn ra vào 3.2026 tại Bệnh viện FV, ThS.BS Nguyễn Huỳnh Hà Thu, Trung tâm Điều trị Ung thư Hy Vọng, Bệnh viện FV chia sẻ: “Tại FV, kỹ thuật hít sâu nín thở DIBH và hệ thống ABC được áp dụng thường quy trong xạ trị ung thư vú trái và những vùng khối u di động theo nhịp thở, mang lại hiệu quả cao và tăng tính an toàn cho bệnh nhân trong suốt quá trình xạ trị”.

Trong quá trình chiếu xạ, bệnh nhân thực hiện chu kỳ “hít sâu – nín thở – chiếu xạ” khoảng 20–30 giây/lần với sự hỗ trợ của hệ thống ABC để đảm bảo nhịp thở ổn định và kiểm soát chặt chẽ. Về nguyên lý, khi hít sâu, phổi nở ra và đẩy tim ra xa thành ngực, tạo nên một “khoảng cách an toàn”, nhờ đó tia xạ có thể tập trung vào khối u trong khi giảm đáng kể liều tác động lên tim.

Hiệu quả của phương pháp này đã được ghi nhận qua thực tế lâm sàng. Một nghiên cứu năm 2023 tại Bệnh viện FV trên 51 bệnh nhân ung thư vú trái cho thấy hơn 84% trường hợp giảm liều xạ lên tim đồng nghĩa với giảm nguy cơ biến chứng mạch vành, với mức giảm ít nhất 7,4% và hơn 50% bệnh nhân giảm được từ 14 – 30% biến chứng này.

Ứng dụng DIBH trong xạ trị cho nhiều loại ung thư

Cũng theo bác sĩ Hà Thu, kỹ thuật hít sâu nín thở DIBH thích hợp xạ trị những khối di động theo nhịp thở hoặc gần cơ quan trọng yếu như ung thư vú trái,một số trường hợp ung thư vú phải, ung thư phổi, ung thư gan, ung thư thực quản, xạ trị u tuyến thượng thận hoặc những bệnh nhân có nguy cơ cao tổn thương mạch vành hoặc có bệnh lý tim mạch.

Hình ảnh cho thấy tim di chuyển khỏi vùng xạ trị khi bệnh nhân hít sâu và nín thở. Ảnh: FV

Hiệu quả của DIBH phụ thuộc lớn vào sự phối hợp giữa bệnh nhân và ê-kíp, gồm bác sĩ ung bướu, kỹ thuật viên xạ trị và kỹ sư vật lý y khoa, đồng hành xuyên suốt quá trình điều trị. Gần 7 năm triển khai DIBH, Bệnh viện FV đã xây dựng quy trình thực hiện kỹ thuật một cách bài bản và cá thể hóa. Trước xạ trị, bệnh nhân được hướng dẫn về nguyên lý hoạt động của hệ thống ABC, làm quen thiết bị và thực hành kiểm soát nhịp thở dưới sự theo dõi chặt chẽ của đội ngũ chuyên môn. Các chỉ số như thể tích hít vào, thời gian nín thở đều được đo lường, hiệu chỉnh riêng cho từng người. Bên cạnh đó, hệ thống tài liệu song ngữ và các video hướng dẫn trực quan giúp bệnh nhân, kể cả người nước ngoài, dễ dàng tiến hành đúng kỹ thuật.

Theo thống kê, từ 2019 đến nay, FV đã áp dụng kỹ thuật DIBH và thiết bị điều phối nhịp thở chủ động ABC điều trị thành công cho 269 ca xạ trị. Bác sĩ Basma M’Barek – Trưởng Trung tâm Điều trị Ung thư Hy Vọng chia sẻ: “Tôi rất vui vì kỹ thuật xạ trị giờ đây không chỉ tăng hiệu quả điều trị, mà còn an toàn hơn rất nhiều cho bệnh nhân”.

Hạn chế xâm lấn: xu hướng của điều trị ung thư hiện đại

Sự phổ biến của các kỹ thuật như hít sâu nín thở DIBH cho thấy xu hướng quan trọng trong điều trị ung thư: không chỉ tập trung tiêu diệt khối u mà còn phải giảm tối đa tác động lên các cơ quan lành và chất lượng sống sau điều trị.

Tại FV, xu hướng này được thể hiện rõ qua việc bệnh viện liên tục cập nhật và ứng dụng các công nghệ xạ trị và phẫu thuật tiên tiến. Trong đó có thể kể đến xạ phẫu robot CyberKnife S7 với khả năng định vị chính xác dưới 1 mm, cho phép tiêu diệt khối u ngay cả khi đang di chuyển. Song song đó, hệ thống phẫu thuật robot da Vinci Xi cũng được triển khai, hỗ trợ thực hiện nhiều ca phẫu thuật ung thư phức tạp theo hướng ít xâm lấn.

Theo ThS.BS Vũ Trường Sơn, Giám đốc Y khoa Bệnh viện FV, việc đầu tư vào công nghệ luôn đi song song với phát triển đội ngũ chuyên môn: “Chúng tôi không chỉ đầu tư thiết bị mà còn xây dựng đội ngũ có khả năng làm chủ công nghệ, mang lại hiệu quả điều trị tối ưu và an toàn hơn cho người bệnh”.

Trong bối cảnh ung thư ngày càng gia tăng, cách tiếp cận đa mô thức – kết hợp công nghệ, chuyên môn và cá thể hóa điều trị – được xem là hướng đi tất yếu để nâng cao chất lượng chăm sóc bệnh nhân.