Chụp cắt lớp mạch máu

Chụp cắt lớp mạch máu là gì?

Chụp cắt lớp mạch máu điện toán còn gọi chụp cắt lớp mạch máu hay CTA, là kết hợp kỹ thuật cắt lớp thường qui với chụp mạch máu truyền thống để tạo ra những hình ảnh chi tiết các mạch máu trong cơ thể.

Trong chụp cắt lớp điện toán, các tia X và máy vi tính tạo ra những hình ảnh cho thấy các phần cắt ngang, hay lát cắt của cơ thể bệnh nhân. Chụp mạch đòi hỏi phải tiêm chất tương phản vào một mạch lớn, thường ở chân bệnh nhân, để giúp nhìn thấy các mạch máu và dòng máu bên trong. Nếu chất cản quang đó được dùng để nhìn thấy tĩnh mạch, thì khảo sát đó được gọi là tĩnh mạch đồ (venogram), còn nếu nó được dùng để thấy động mạch, thì nó được gọi là động mạch đồ. Chụp cắt lớp mạch máu giống như chụp cắt lớp điện toán, nhưng có tiêm chất tương phản vào tĩnh mạch trước khi chụp. Vì chất tương phản được tiêm vào tĩnh mạch chứ không phải vào động mạch như cách chụp mạch máu truyền thống, nên chụp cắt lớp mạch máu có thể được xem là ít xâm lấn hơn.

Thầy thuốc có thể ra y lệnh chụp cắt lớp mạch máu để giúp chẩn đoán các động mạch bị hẹp hay tắc, mạch máu bị phình (phình mạch ), huyết khối tĩnh mạch sâu, thuyên tắc động mạch phổi, hay tình trạng khác của mạch máu.

Trong lúc khảo sát bệnh nhân sẽ nằm trên một cái bàn, được đẩy vào trong một giàn đỡ Trong giàn này, máy tia X sẽ chụp vòng quanh phần cơ thể cần khảo sát của bệnh nhân. Các mô với mật độ khác nhau sẽ hấp thu tia X với một lượng khác nhau. Máy vi tính sẽ chuyển đổi những mật độ khác nhau này thành những giá trị thể hiện bằng số khác nhau và dùng chúng để tạo nên hình ảnh dưới dạng thang xám. Trong khi chụp cắt lớp mạch máu, bệnh nhân sẽ được tiêm một liều chất tương phản vào một trong các tĩnh mạch của bệnh nhân.Chất tương phản lưu thông trong hệ tuần hoàn máu của bệnh nhân, chúng sẽ làm sáng các mạch máu được quét. Máy vi tính sẽ tạo ra những hình ảnh 3 chiều (3D) các mạch máu từ những hình ảnh của tia X.

Bệnh nhân nên chuẩn bị như thế nào?

Bác sĩ sẽ yêu cầu bệnh nhân nhịn ăn và uống trong 4 tiếng trước khi khảo sát. Bệnh nhân có thể được phép tiếp tục dùng thuốc, để chắc chắn bệnh nhân nên hỏi bác sĩ trước khi khảo sát.

Trước khi thực hiện khảo sát, bệnh nhân sẽ được yêu cầu thay áo choàng của bệnh viện và tháo tất cả các trang sức, vật kim loại khác có thể cản trở đến tia X.

Bệnh nhân có bị nguy cơ biến chứng không?

Chụp cắt lớp mạch máu là khảo sát dùng tia X, tia bức xạ sẽ đi xuyên qua cơ thể bệnh nhân. Dù tia bức xạ mỗi lần quét là nhỏ, nhưng nó có thể tích tụ và gây tổn thương tế bào theo thời gian nếu việc phơi nhiễm cứ lập lại.

Chất tương phản cũng mang ít nguy cơ gây dị ứng.Nếu bệnh nhân  biết mình bị dị ứng với chất tương phản hay chất nhuộm màu, hãy báo cho bác sĩ trước khi tiêm chất tương phản. Hơn nữa, dị ứng với i-ốt  hay nghêu sò (shellfish) có thể làm tăng nguy cơ dị ứng với chất tương phản. Nếu bệnh nhân dị ứng với i-ốt hay nghêu sò (shellfish), hãy báo cho bác sĩ biết trước khi làm khảo sát. Ở những bệnh nhân nhạy cảm, có thể dùng thuốc để làm giảm nguy cơ dị ứng trước khi cho chất tương phản.

Chất tương phản được đào thải qua thận và có thể gây tổn thương chức năng thận, nhất là khi thận đã có vấn đề. Hãy báo cho bác sĩ biết nếu có tổn thương chức năng thận. Trong trường hợp này, thuốc và dịch, gọi là bù nước đôi khi được cho trước khi tiêm chất tương phản để giảm ảnh hưởng của nó trên thận. Có thể phải thử máu để xác định chức năng thận trước khi chụp cắt lớp.

Bệnh nhân có thể không thích hợp để chụp cắt lớp mạch máu nếu bệnh nhân:

  • Dị ứng với chất tương phản
  • Có bệnh thận
  • Bệnh tiểu đường nặng
  • Có thai, vì tác hại của tia bức xạ lên thai nhi
  • Sinh hiệu (huyết áp, mạch, nhịp thở, thân nhiệt) không ổn định
  • Nặng hơn 300 pounds (150 kg), vì một số bàn X quang không cho phép trọng lượng này
Xảy ra điều gì trong lúc chụp cắt lớp mạch máu?

Trước khi chụp, một máy bơm tiêm sẽ tiêm chất tương phản vào tĩnh mạch ở tay hay bàn tay của bệnh nhân, với thời gian và tốc độ tiêm được kiểm soát tự động. Máy này có thể tiếp tục tiêm chất tương phản vào cơ thể bệnh nhân  trong khi khảo sát. Chất này có thể làm bệnh nhân cảm thấy bừng mặt hay ấm, và đôi khi có thể gây ra khó chịu ở dạ dày.

Bệnh nhân cần nằm yên trên bàn chụp để được đẩy vào giàn đỡ, có hình dạng ống tròn chứa thiết bị quyét, để chụp được hình ảnh chất lượng tốt nhất. Máy êm và tương đối thoáng; chỉ có phần cơ thể cần kiểm tra nằm bên trong giàn đỡ. Một kỹ thuật viên hình ảnh y học điều khiển máy đứng ở phòng bên cạnh, họ sẽ giao tiếp  với bạn qua một cái loa trong phòng chụp cắt lớp.

Một ống phát tia X sẽ quay xung quanh giàn đỡ và phát ra một chùm tia X liều thấp xung quanh vùng cơ thể cần chụp của bệnh nhân. Chùm tia này sẽ được đầu dò đặt đối  diện ống phát  tiếp nhận. Khi hoàn tất được một vòng, bàn chụp sẽ di chuyển một khoảng cách nhỏ và máy sẽ chụp một vòng khác. Hầu hết máy chụp cắt lớp  là dòng máy chụp xoắn ốc cho phép máy ghi lại một lượng lớn hình ảnh – khoảng 1,000 hình cho lần chụp – trong một thời gian ngắn. Bộ phận tiếp nhận sẽ chuyển năng lượng tia X vào máy vi tính, máy vi tính sẽ chuyển những năng lượng đó thành hình ảnh 3 chiều. Để tạo những hình ảnh từ những góc độ khác nhau, kỹ thuật viên hình ảnh y học sẽ điều chỉnh bàn chụp cho thích hợp.

Bệnh nhân phải nằm yên khi máy cắt lớp hoạt động. Kỹ thuật viên hình ảnh y học có thể yêu cầu bệnh nhân  nín thở trong 10 đến 25 giây mỗi lần, bởi vì ngay cả nhịp  thở cũng làm mờ hình ảnh.

Quá trình khảo sát mất khoảng 20 phút đến 1 giờ để hoàn thành.

Bệnh nhân có thể làm gì sau khi chụp cắt lớp mạch máu?

Không có hạn chế gì sau khi chụp cắt lớp mạch máu và bệnh nhân có thể sinh hoạt lại bình thường sau khi chụp. Bệnh nhân nên uống nhiều nước để việc thải chất tương phản được nhanh và bù mất nước.

Liệu có biến chứng nào không?

Biến chứng sớm nặng nề nhất là phản ứng dị ứng với chất tương phản. Phản ứng này thường xảy ra ngay tức thì và gồm có bừng mặt, ngứa, hay hiếm hơn, khó thở hay khó nuốt. Hãy thông báo cho bác sĩ nếu có những triệu chứng này. Đôi khi chất tương phản rò rĩ ra vùng da gần chỗ tiêm. Nó có thể là đỏ da, phù sưng, hay đau. Chất tương phản cũng có thể gây tổn thương chức năng thận tuỳ theo liều lượng đã dùng và bệnh thận có sẵn.