Giảm đau phong bế thần kinh ngoại biên sau phẫu thuật chi

Tài liệu này sẽ giải thích cho bệnh nhân những điều cần biết khi chọn phương pháp phong bế thần kinh để giảm đau trong và sau phẫu thuật.

PHONG BẾ THẦN KINH NGOẠI BIÊN LÀ GÌ?

Phong bế thần kinh ngoại biên là phương pháp được sử dụng để giảm đau. Phương pháp này có thể được sử dụng trong lúc phẫu thuật cùng lúc với gây mê toàn thân và tiếp tục được duy trì sau phẫu thuật để kiểm soát cơn đau. Các dây thần kinh ngoại biên có thể được phát hiện qua siêu âm. Khi phong bế thần kinh ngoại biên cho bệnh nhân, bác sĩ gây mê sẽ dùng một cây kim để đặt một ống thông bằng nhựa mỏng, nhỏ gần các thân thần kinh. Để giảm đau sau phẫu thuật, thuốc tê pha loãng sẽ được đưa vào qua ống thông nhỏ nằm gần sát các dây thần kinh chi phối vùng phẫu thuật. Kết quả là, các dẫn truyền thần kinh cảm giác sẽ bị phong bế giúp giảm đau cho bệnh nhân. Thuốc tê có thể gây cảm giác tê cứng đồng thời cũng giảm đau cho bệnh nhân. Một bơm tiêm được sử dụng để đưa thuốc giảm đau liên tục qua ống thông. Giảm đau sẽ được kéo dài khi bơm tiêm còn hoạt động. Khi ngừng bơm tiêm, cảm giác của bệnh nhân sẽ phục hồi hoàn toàn trong vòng vài giờ.

CÁC LỢI ÍCH CỦA PHONG BẾ THẦN KINH NGOẠI BIÊN LÀ GÌ?

Nếu việc phong bế thần kinh cho bệnh nhân thực hiện hiệu quả sẽ giúp giảm đau tốt hơn cho bệnh nhân so với các phương pháp khác, đặc biệt khi bệnh nhân được chuyển về giường bệnh. Bệnh nhân sẽ không cần thiết dùng thuốc giảm đau liều cao. Việc này giúp bệnh nhân giảm cảm giác buồn nôn, ói mửa và tỉnh táo hơn. Ngoài ra, có một số bằng chứng cho thấy phương pháp này có thể làm giảm tỷ lệ đau mạn tính sau mổ.

ĐIỀU GÌ SẼ XẢY RA KHI BỆNH NHÂN KHÔNG CHỌN PHƯƠNG PHÁP PHONG BẾ THẦN KINH NGOẠI BIÊN?

Đây là sự lựa chọn của bệnh nhân. Bác sĩ gây mê sẽ đưa ra đề nghị thực hiện phương pháp phong bế thần kinh ngoại biên và các phương pháp giảm đau thay thế khác cho bệnh nhân lựa chọn. Các phương pháp giảm đau khác sử dụng morphine hoặc các loại thuốc tương tự có tính giảm đau mạnh. Các thuốc này có tác dụng phụ gây buồn nôn và táo bón. Một số người trở nên lú lẫn khi sử dụng morphine.

Morphine, hoặc các loại thuốc tương tự khác, có thể được chỉ định bằng đường uống, tiêm, hoặc sử dụng bơm tiêm giúp bệnh nhân tự kiểm soát giảm đau (viết tắt là PCA). Ngoài ra, còn có các phương pháp khác để gây tê vùng, ví dụ như phương pháp phong bế thần kinh ngoại biên. Mọi nỗ lực sẽ được thực hiện nhằm mang đến cho bệnh nhân cảm giác dễ chịu nhất có thể.

CÓ PHẢI BỆNH NHÂN NÀO CŨNG THỰC HIỆN PHƯƠNG PHÁP PHONG BẾ THẦN KINH NGOẠI BIÊN?

Không phải vậy. Một số bệnh nhân không thể thực hiện được phương pháp này. Bệnh nhân cần phải báo cho bác sĩ gây mê biết các thông tin nếu:

  • Đang uống thuốc làm loãng máu, ví dụ warfarin
  • Có vấn đề về đông máu.
  • Bị dị ứng với thuốc tê.
  • Bị nhiễm trùng tại chỗ cần phong bế.
  • Có vấn đề với phong bế thần kinh trước đây.

PHONG BẾ THẦN KINH NGOẠI BIÊN ĐƯỢC THỰC HIỆN NHƯ THẾ NÀO?

Phong bế có thể được thực hiện :

  • Khi bệnh nhân hoàn toàn tỉnh táo.
  • Khi bệnh nhân được chỉ định dùng thuốc an thần (thuốc làm cho bệnh nhân có cảm giác buồn ngủ và thư giãn)
  • Trong suốt quá trình gây mê toàn thân

Bác sĩ gây mê sẽ thông báo thời điểm thực hiện tốt nhất cho bệnh nhân

Các bước thực hiện :

  1. Một ống thông được đặt vào tĩnh mạch của bệnh nhân để truyền dịch.
  2. Máy siêu âm được sử dụng để định vị thần kinh cần phải phong bế.
  3. Một kim tiêm dùng để đặt ống thông nhựa mỏng tiếp xúc với các dây thần kinh. Kim tiêm sau đó được rút ra, chỉ để lại ống thông tại chỗ.

BỆNH NHÂN SẼ CẢM THẤY NHƯ THẾ NÀO?

Bệnh nhân sẽ có cảm giác rát buốt ngắn khi thuốc tê được tiêm tại chỗ ở da. Sau đó, sẽ có cảm giác luồn kim, nhưng thường không gây khó chịu khi kim tiêm và ố́ng thông nhỏ được đưa vào. Thỉnh thoảng, bệnh nhân có cảm giác như bị điện giật. Nếu điều này xảy ra, bệnh nhân cần thông báo cho bác sĩ gây mê. Bác sĩ có thể hỏi vị trí mà bệnh nhân có cảm giác đó. Khi được tiêm thuốc tê, một cảm giác ấm và tê dần dần xuất hiện. Nhìn chung, hầu hết bệnh nhân đều không thấy cảm giác khó chịu, chỉ là một cảm giác hơi khác thường. Cảm giác và vận động sẽ hồi phục hoàn toàn sau khi kết thúc thủ thuật. 

TÁC DỤNG PHỤ THƯỜNG GẶP

  • Giảm đau không đầy đủ: phong bế thần kinh ngoại biên có thể không hoàn toàn giảm các cơn đau của bệnh nhân. Bác sĩ gây mê sẽ quyết định nên tiếp tục sử dụng phương pháp này hoặc nên thay thế bằng phương pháp giảm đau khác.
  • Không thể hoặc khó cử động chi bị phong bế. Cảm giác nặng ở chi.
  • Nguy cơ té ngã: phong bế thần kinh đùi làm tăng nguy cơ té ngã do  mất trương lực cơ. Nếu bệnh nhân được phong bế thần kinh đùi cho phẫu thuật chi dưới hoặc gối, bệnh nhân không nên tự đứng lên mà cần phải được điều dưỡng trợ giúp.

BIẾN CHỨNG KHÔNG THƯỜNG GẶP

  • Tổn thương thần kinh gây mất cảm giác.
  • Tổn thương thần kinh tạm thời
  • Hiếm khi kim tiêm hoặc ống thông gây tổn thương thần kinh. Điều này có thể gây tê cứng, mất cảm giác hoặc vận động ở một vùng lớn hoặc nhỏ liên quan đến vùng chi phối của thần kinh. Hầu hết bệnh nhân hồi phục tốt hơn sau vài ngày, vài tuần hoặc vài tháng.
  • Khối máu tụ: kim tiêm có thể đâm trúng mạch máu, tĩnh mạch hoặc động mạch, gây nên khối máu tụ. Máu tụ sẽ dần biến mất trong vài ngày.

CÁC BIẾN CHỨNG HIẾM HOẶC RẤT HIẾM GẶP

  • Tổn thương thần kinh: tổn thương thần kinh vĩnh viễn do kim tiêm hoặc ống thông là rất hiếm.
  • Nhiễm trùng ống thông: đôi khi phát sinh nhiễm trùng quanh ống thông. Nếu việc này xảy ra, ống thông sẽ được rút ra. Hiếm khi vùng nhiễm trùng  lan xuống mô sâu hơn. Tùy trường hợp, có thể cần phải dùng kháng sinh hoặc phải can thiệp phẫu thuật nhưng rất hiếm.
  • Tràn khí màng phổi
  • Đặt nhầm ống thông vào ngoài màng cứng hoặc dưới màng nhện.

Các nguy cơ biến chứng nên được cân nhắc với các lợi ích mang lại của phương pháp giảm đau này và so sánh với các phương pháp giảm đau thay thế khác. Bác sĩ gây mê sẽ cung cấp cho bệnh nhân thêm thông tin và sẽ giải thích cho bệnh nhân hiểu những nguy cơ có liên quan. 

CÂU HỎI GỢI Ý CHO BỆNH NHÂN NÊN HỎI KHI KHÁM VỚI BÁC SĨ GÂY MÊ

  1. Lý do bác sĩ đề nghị thực hiện phương pháp phong bế thần kinh ngoại biên cho tôi?
  2. Những lợi ích và bất lợi nào khi phong bế thần kinh ngoại biên cho tôi?
  3. Có những phương pháp giảm đau nào thay thế không?
  4. Ai là người thực hiện gây tê cho tôi?
  5. Bác sĩ có thường sử dụng phương pháp giảm đau này không?
  6. Tôi có bất kỳ nguy cơ đặc biệt nào không?
  7. Tôi sẽ cảm thấy như thế nào sau đó?
  8. Tôi sẽ cảm thấy như thế nào khi tôi không thực hiện phương pháp phong bế thần kinh ngoại biên?